Necessary Agitations

Morpolohiya

2007-06-06T08:11:00.000-07:00

Binuo sa isang buntong-hininga ang buong mundo,
At dito nagmula ang kasaysayan ng sanlibutan.
Noong unang panahon,
Nang hinahagilap pa lamang ng bibig ang daigdig
ay dumulas ang Wika at santinakpan sa ngalangala
upang bigyang-ngalan at magkatawang-moog
ang mga lugar na mahirap matunton
ang mga bago’t di matuklas-tuklasang sibilisasyon.
Hinanap ng labi ang tubig, hangin, bato at buhangin
at sinalat ng dila ang balat
ng salita ng Sinaunang Panahon:
Ito ba ang talampakan? Hindi. Ito ang talampas
na binaligtad upang halikan ang lupa.
Ito ba ang tuhod? Hindi. Ito ang matandang bundok
na lumuhod. Ito ba ang hita? Hindi. Ito ang gulod
ng kambal na ilog na sumupling sa kabihasnang
matagal nang naglaho. Ito ba ang pusod? Hindi.
Ito ang mababaw na balon na kumikislot
sa mga ligaw na haplos. Ito ba ang tiyan?
Hindi. Ito ang malawak na kapatagang madalas
lumundag sa paghila ng buwan. Ito ba
ang dibdib? Hindi. Ito ang malakas na grabedad
sa ilalim ng dagat, ang puwersang humuli’t humalina,
nagkuyom at nagsaboy sa lahat ng planeta,
sa araw, buwan at ilang bilyong tala, sa kapangyarihan
ng mabagal at marahas na rebolusyon ng nanginginig
at nagniig na lawak ng uniberso. At ano ang laman
nito, isang buto, butil, binhi, kamao o puso?
Hindi. Ito ang bingit ng daigdig, isang banging
Kumanlong sa madilim at malalim na malalim na
Sikreto.

Mga Tala sa Balarila

2007-06-06T08:08:00.000-07:00

Paano nahahawakan ng mga labi ng lapi ang mga bagay na kaydulas sa kamay? Paano nahuhuli ang diwa ng pandiwa, anong galaw? anong pagkilos? anong pag-abot?

Paano inangkin ang Ngalan sa isang pangalan, paano ito naisilang, naipakilala nang may buong kasiguraduhan, tawagin at amuhin, tawagin at palapitin, tawagin at pasunurin?

At paano ito isinawalang-bahala, paano ginawang anonimo’t nawalan ng mukha-katauhan-kaluluwa at ibinura ng mga kawalang-katiyakan, ng mga bagay na panandalian, ng mga kinaligtaan at sa halip na malirip at maalalala sa isang tabi sa isang silid ng isang gunita, ay ipinanghalip ng palayaw ng mga pangkaraniwang pangngalan?

*

Bakit kaydami ng salitang Ito, ang Ito at ang mga Ito,
upang buong katiyakang ipanduro sa mga bagay na hindi naman sigurado,
may bigat ang iyong bigkas na tila ba’y ika’y tiyak na tiyak.
At tatantiyahin ko ang mga Ito’t ito
Bilang ang aking Lahat: absoluto at ganap.
Uulit-ulitin ko ang mga salitang ito hindi dahil ito
Lamang ang mayroon ako, ngunit sa kayamanan
Ng mga pantig at sa karukhaan ng mga pintig
Itinatatatak ko sa iyong isip ang kalabisan ng titik,
Ang lubhang kalabisan ng pag-uulit-ulit.

*

Bakit kaylapit ng salitang halika sa halik?
Ngunit bakit sa tuwing ikaw ay tatawagin ko
Sa aking tabi, halika sa aking tabi,
Sapagkat nanginginig ang kama sa titig ng gabi,
Halika, sapagkat nais kong sabihin ang halika
Nang paulit-ulit, halika, halika, hayaang mapuno
Ng halika itong madilim na silid
Sasagot ka ng katahimikang bitbit ang buong daigdig
At tila isang uniberso ang pagitan ng ating mga bibig.

Ang Historyador

2007-06-06T08:07:00.000-07:00

Ano’t bakit laging kaylapit ng buntong-hininga
sa isang papel, ngunit kaylawak naman ng mundong
namamagitan sa di-mapunuang agwat?

Natatanaw niya sa hubad nitong kaputian
ang isang malawak na lawa, ang panginurin
ng dulo ng dagat na isang tuwid na tuwid

na linya, ang kumikinang na malayong dalampasigan
at mayamaya, ang malabong hubog ng bundok,
ang ilang naliligaw na galamay ng punong niyog.

Pagkatapos, niyo’y ang ginintuang buhanginan, ang pampang,
ang bangka, ang mga mangingisdang namamalakaya
at mga asawang naghihintay sa di-maapuhap na diwa

ng Historyador. Tunay na kaylayo ng distansiya
ng blangkong pilas sa mata ng Tagatala.
Isang malawak na dagat na puti’t tahimik

na naghihintay mabuntis. Saan ipapako ang lapis? Saan nakatuon
ang timon? Kailan namamahinga ang walang tigil
na paglikha? Kailan mabubulok na parang napupulbos na buto

ang mga isda? Kailan lulutang ang mabibigat na korales
para bumuo ng mga bagong isla, bagong kontinente,
bagong sibilisasyong sinupling ng karagatan

ng ating mga pag-ibig at paglimot? At ano ang ipapangalan
sa mga ipinanganay nating lupain, anong ibabansag sa mga bagong bansa
ng ating mga poot at ligaya? Saan natin iguguhit ang mga ito sa lawak

ng balat ng dagat? Matutunton kaya natin ito sa sandaling dumighay
ang lupa, umalsa ang dagat, lumindol, kumulog at kumidlat?
Ililigaw ba tayo ng malilikot na mga bitak, tupi, lawas, suson,

laman, bukol at kuweba ng ating mga katawan? Sa kisame,
matamang nakaamba ang butiki, tumitikatik ng pagsisisi
sa kanyang ngalangala at nakabanta ang kanyang ipot

sa lamesa. Nagmamadali naman sa paghabi
ng agiw ang gagamba sa isang sulok ng bubong,
nag-aabang ng malalampasan ng butiki at pangahas

na maglalambitin sa nilikha niyang sapot;
wala siyang huli sa magdamag kundi alikabok.
Kumakapit ang panahon sa nakasabit na agiw –

sa loob ng tahimik na silid na may ilang aklat
sa siksikang eskaparate, mga lukot ng papel sa sahig,
Isang lamesita, isang gasera, isang hubad na pahinang

magdidikta sa katanghaliang-tapat ng mga tadhana, ng mga pangyayari,
ng mga pagkakataong hindi mapagdugtung-dugtong ng Historyador.
Sadyang napakalawak ng di-makitang pagitan!

Ang Uniberso Ayon Sa

2006-10-04T01:28:00.000-07:00

1. alamat ng apoy

hayaan mong ipagaspas ko itong mga pakpak
sapagkat hindi pa naman ako lilipad

mananatili muna ako dito sa kandong ng mga kahoy
at magdamag na magpapakitang-gilas.

nandito ako sa iyong harap sapagkat ako’y tinawag
ng nilalamig mong mga palad, sagasa ng dalawang bato

at tumpok ng mga kahoy at dahong tuyo. kung nais mong
malaman, nagsimula ang aking alaala sa isang kidlat,

nang pinunit ng liwanag ang nangungulilang puno,
at noon ri’y ako’y ipinanganak at dumapo sa biyak

ng unang panahon, dinala sa loob ng kuweba upang mabuhay
magpasawalang-hanggan, upang tupukin ang lahat ng nangahas

lumapit: tubig, tinapay, gasolina, nilugay na buhok, reliko ng buto,
mga kubo, palayan, tulay, dantaong mga digmaan at sanlaksang gamu-gamo.

amuhin mo ako, tawagin mo akong upos, paso, puso, lapnos
tawagin mo akong haplos, halik, galit, pusok, bubog at dugo

tawagin mo ako sa mga pangalang hindi ko pa naririnig
binyagan mo akong Federico at yayakapin ko ang iyong gunita,

isusulat sa hangin ang isang tula – usok. itaboy mo ako
nang lalo akong lumapit, itapat mo ang mata sa iyong palad

nang lalo akong tumitig – init. ikakalahig ko ang aking mga kuko
sa lupa at maghuhukay ng sarili kong libingan – abo.

kapag naparam na ang iyong titig at nagpawis ang noo,
saka ako maglalaho sa abo, o ang abo, ang napakagandang abo.

2. testimonya ng tubig

Inihulog ang Unang Salita sa balon, nilulon
ng lalim ng dilim ang tinig: isang halak ng plema

sa pagtagas ng hininga, isang hiling ng pag-ibig sa isang kusing
ng barya. Esta es mi voz. Oiga. Toca el agua. Umalingawngaw

ang sanlaksang kalansing sa salaming-tubig at ako’y nagkatinig
at sinimulan ng aking ulang hubdan ng memorya ang daigdig.

Kung tatanungin mo ako kung ano ang aking pangalan
sasabihin kong Federico, ikinanlong ng alon ng unang dantaon.

Kung tatanungin mo ako kung saan ako nagmula
sasabihin kong nanganak ang ilog ng isang dagat ng luha at nakalimot.

Kung tatanungin mo ako kung sinong maygawa
sasabihin kong ang lahat ay maysala at silang lahat ay naghugas-kamay.

Kung tatanungin mo ako kung kailan naganap ang lahat
sasabihin kong madalas maglagos sa aking pusod ang liwanag.

Kung tatanungin mo ako kung ano ang aking naaalala
sasabihin kong agad naghihilom ang mga alon, puno ng pilat ang buhangin.

Kung tatanungin mo ako kung ano ang kasaysayan
Sasabihin kong mga naiwang lasa ng kalawang sa dila at natuyong lalamunan.

Kung tatanungin mo ako kung ano ang pag-ibig
Sasabihin kong nabingi ang lahat ng sumisid sa itim na perlas, binasag

ng patak ng grabedad ang pananalamin ng lalaki, at siya’y hindi na kailanman
umahon sa pagkalulong sa rikit. Wala nang makababalik isa man sa kanila.

3. bersiyon ng batobalani

sa isang sulok, natuto kang umibig
sa isang bato. dinampot mo ang iyong sinusuyo,

tinawag itong Federico, at pinakiramdaman
kung ito'y titibok sa iyong pagbulong.

gaya ng inaasahan, hindi kumibot
ang bato sa iyong pagkakahawak.

ikinuyom mo ang iyong palad
bilang isang pagyakap.

malamig ang lawas ng iyong iniibig.
kaya sinubukan mo itong idarang sa iyong dibdib.

sa kauna-unahang pagkakataon,
nagkaroon ng puso ang tagalupa.

isang pusong walang kinikilalang pintig.
naglakad-lakad ka, Inilibot ang iyong bagong puso

at ipinamalas rito ang lahat ng mga bagay
na hindi sakop ng dati nitong panginurin.

ngunit hindi natitinag ang bato.
ang bato ay bato sa lahat ng panahon.

muli mo itong dinukot, at sa diin ng iyong kapit,
sinubukan mo itong madurog.

tumingin ka sa orisonte ng dapithapon.
magdidilim na, kailangan mo nang umuwi.

sa halinhinang poot at pag-ibig, lunggati at ligalig,
ipinukol mo ang lahat ng iyong inibig sa langit.

Mga Pangkaraniwang Lungkot

2006-09-12T19:16:00.000-07:00

Marahil ito na ang aking huling liham.
Pagkatapos mo itong mabasa,
mangyari lamang na ito’y lamukusi’t bilutin
at saka ilublob sa lalim ng ilog
nang ito’y matunaw, magsatubig at umagos.

Bukod sa pangalan, lagda at lunan,
kalakip ng sulat na ito ang lahat ng aking mga pangkaraniwang lungkot:
lukot-lukot na ulap, isang itim na balahibo ng uwak,
isang pinggang may pingas sa labi, larawan ng matandang simbahan,
tatlong tinuping bulaklak, at isang pares ng natuyong pakpak ng paru-paro.
Ito na lamang ang naiwan,
at ang lahat ng ito’y ipinauubaya ko na sa iyo.

Ganito marahil isinulat ng mga pantas ang kasaysayan.
Nagsisimula muna sa mahal kong patlang, bubuntong-hininga,
at susundan ng maligayang pagbati, pangungumusta
at pag-uusisa sa kasalukuyang kalagayan,
bago maghalungkat ng nawaglit na kasulatang nadaganan
sa ilalim ng punda ng kama, o di kaya’y tantiyahin
sa panginurin ang mga posibilidad ng mga nagbabagang balita.

At kahit hindi hinihingi ng mambabasa, babalik silang lahat sa kanilang silid
upang magsulat, sa kani-kanilang sarili bilang sentro
de grabedad ng lahat, katulad na lamang nito: Ako?
Maayos naman ako. Kahit na sa kalaliman ng gabi, gabi-
gabi, ay dinadalaw ako ng matinding sikat ng liwanag at isang mabangis
na anghel sa tatlong pangalan: Labis-Labis na Alindog, Labis-Labis na Pusok,
Labis-Labis na Libog.

Nililimas niya ang lahat ng kanyang mahawakan, mula sa aking antok,
pawis, panis na laway, tsinelas at saplot, maging ang aking alaala
at bungang-tulog ay sapilitan niyang kinukumpiska’t isinasalin sa wikang
tanging mga kuliglig lamang at gagamba ang nakapapangusap.

Hindi lamang iyon. Humihingi ako sa iyo ng paumanhin, konting panahon
at pasensiya. Ipagdamot mo ang ilan ko pang balita.
Nais kong banggitin na ang aking mga kasama’y naglaho nang lahat,
nilamon ng hamog at usok. Na binubura ng takot, gutom at tutok ng baril
ang buong lungsod. Na naulol ang historyador sa pagbibilang ng mga lumulutang
na katawan. Na nagnanaknak na langib ang siyudad sa katanghaliang-tapat.
Na umaalingasaw ang lamang-loob ng sementeryo kapag bilog ang buwan.
Na kailangan kong maligo bago matulog upang maalis ang libag, langis
at lumot ng maghapo’t magdamag sa aking balat.

Higit sa lahat, nais kong sabihin na ako’y hindi makatulog sa labis na pag-aalala.
Ngunit hindi ko matandaan ang sanhi ng aking mga pagkabalisa.
Kaya naiiwan akong mulagat at nilalagnat sa madaling-araw
hawak-hawak itong sulat at ang hungkag kong pagkapuyat.

Iyon laman naman at nawa’y nasa mabuti kang kalagayan.
Nawa’y naramdaman mo ang nakapapasong halik
na nagtikom sa sobreng ito, bago mamaalam,

Bago ang nagmamahal o lubos na gumagalang,

Bago matapos ang lahat sa iisang pangalan.

Ang Gasela ng Madilim na Kamatayan

2006-08-21T19:23:00.000-07:00

salin mula kay Federico Garcia Lorca

Nais kong matulog na parang nahihimbing na mansanas
Nais kong malayo sa ligalig ng sementeryo
Nais kong mahimbing gaya ng himbing ng batang
ninais buksan ang kanyang dibdib sa dagat

Ayokong muli nilang sabihin kung paano napanatili ng mga yumao ang lahat ng kanilang dugo
Kung paanong ang nabubulok na bibig ay habambuhay na uhaw sa tubig.
Ayoko nang marinig pa na ang kapanahuna’y itinatakda ng damuhan
o kung paano ito ginagapas ng buwan
sa ilahas ng buong magdamag.

Gusto kong mahimbing kahit kalahating segundo
Isang segundo, isang minuto, isang dantaon.
Ngunit gusto kong malaman ng lahat na ako ay buhay pa,
Na ako ay may ginintuang pastulan sa loob ng aking mga labi
Na ako ang kaibigan ng hanging habagat
Na ako ang higanteng anino sa sarili kong luha.

Kapag madaling-araw, ako’y inyong kumutan
Dahil alam kong hatid ng bukangliwayway ang mga langgam,
Ako’y buhusan ng maginaw na tubig sa aking sapatos
nang mawala ang lason sa kalmot ng mga alakdan.

Sapagkat nais kong matulog sa himbing ng mansanas,
at matutong umawit ng uyaying maglilinis ng lupa sa akin
Sapagkat nais kong mabuhay kapiling ang batang manimdim
Na ninais na buksan ang kanyang dibdib sa dagat.

Muli’t muli, gaano man natin ka-saulado ang mapa ng pag-ibig

2006-08-21T19:22:00.000-07:00

salin mula kay Rainier Maria Rilke

Muli’t muli, gaano man natin ka-saulado ang mapa ng pag-ibig
At ang maliit na simbahan doon, kasama ng mga maninimdim na pangalan
at ang nakapangingilabot na katahimikan ng ilalim kunsaan ang iba
ay nahuhulog: muli’t muli, magkasama tayong lumalabas at naglalakad
sa ilalim ng matatandang puno, humihiga, muli’t muli
sa balana ng bulaklak, katapat ang langit.

Ang Pagitan

2006-08-17T22:24:00.000-07:00

I.
Ganito iyon: Kung makikinig ka nang mabuti,
mauulinigan mo ang aking alingawngaw na parang hanging
umuuwi sa kabilang pampang, hampas ng tubig sa malalaking bato,
o tinig na humihingi ng saklolo mula sa pinakailalim ng bangin.

Kapag nilapit mo pa ang iyong tainga,
baka marinig mo ang paggaralgal ng aking boses
na parang hinahalong inumin sa loob ng pitsel, nanlalagkit sa gasgas
ng pagkaaligamgam at duro ng mapaglarong dilang-kutsara.

Kapag lumapit ka pa, sige, halika
lumapit ka pa, mawawala ang tunog, garalgal, gasgas
at sagasa ng mga salita mula sa aking bibig patungo sa iyong tainga.
Sapagkat hahalikan kita at saka mo pakinggan
ang mga sinusukat mong akala.

II.

Ganito iyon: kung lalayo ka ng tatlong hakbang
mula sa aking kinauupuan, magkakaroon ng mesa
at puting-puting mantel at sabihin na nating may mataas na kandila
sa pagitan natin. Sinisigurado ko na hindi kita papasuin.

Kung lalayo ka pa ng sampung hakbang
maaapakan mo ang basag na pinggan sa sahig
ngunit tulad ng maraming lumang pelikula, wala kang maririnig
na tunog ng pagkawasak, kahit ang iyong hiyaw sa hapdi sa sugat
ay magiging mga salitang sinakmal ng saknong sa ilalim ng eksena:
Sumigaw ang Lalaki.

Kung lalayo ka pa ng limampung dipa,
nasa labas ka na ng bahay na pinanglaw ng dilaw na dilaw na ilaw,
iisipin mo kung tama bang pitasin pa ang rosas sa hardin
ngunit magdadalawang-isip ka, katulad ng maraming pagdadalawang-
isip, kung tutuloy ka pa bang pumasok, sapagkat patay ang ilaw,
dilaw na dilaw at napakadilim ng bahay.

Kung lalayo ka ng isandaang hakbang
nakaupo ka na sa loob ng bus, sa iyong kanan
ay ang bintana: ang kalsada, ang lungsod, ang gabi,
ang mga tala at pagkaantala. Sa iyong harap, isang pagod na konduktor,
pinamasaheng pagkakataon at sinukling pagkaligta.

Kung lalayo ka pa ng ilang kilometro, isang milya,
Tutunog ang katabi mong telepono sa loob ng opisina,
at sa ganito kalayong distansiya, ibubulong ko kung
natatandaan mo pa ba ang pangalan ko?

Logos

2006-08-14T20:31:00.000-07:00

Noong una’y isang panaginip,
ang paghamog ng mga gamugamo
at pagsakop ng mga anino sa panginurin ng rilim
at rilim lamang, saka ang pagsaksak
ng manipis na manipis na liwanag sa aking paanan.
Ito, kahit noong una’y abstrakto, mailap,
Ngunit naging masugid na manunuyo ng aking guniguni
gabi-gabi, isang panaginip
at pagsaksak ng manipis na manipis na liwanag.

Nang lumao’y nakasanaya’t naging pang-araw-
araw, isang umaga habang humihigop ng kape
humikab ang langit at inantok ang ulap
sa lamig, kumulimlim, at parang mga manok
na humapon at nagpangilay ang mga anino
sa mga puno, dala-dala ng lagaslas
ng kanilang yabag ang bigat ng alapaap.
Noon ri’y ako’y napatayo’t iniwan ang binabasang obituaryo
sa diyaryo, lumabas sa kusina, namitas
ng bulaklak, binulsa ang isang kuyom na lupa
at naglakad nang naglakad pa
hanggang umabot dito, dito, isang krusipiho.

Masyado pang maaga para pumasok sa opisina
kaya humiga muna ako rito sa gitna ng parang.
Ipinatong sa dibdib ang isang tangkay ng rosas,
ibinudbod ang binulsang buhangin sa aking noo,
isinulat ang aking pangalan sa may ulunan,
at pumikit sa alaala ng noong una’y
panaginip lamang, nang lumao’y nakasanaya’t
nang lumaon pa’y ang pagsaksak na lamang
ng manipis na manipis na liwanag ang nanatili
sa panginurin ng rilim at rilim lamang.

Otro Genesis

2006-08-09T20:55:00.000-07:00

Tinatawagan ng pansin ang lahat ng nakapag-iwan
ng anumang gamit sa loob ng silid na ito.
Tinatawagan ang lahat
sapagkat sinasabi ko na sa inyo
na wala na kayong babalikan pa.

Nilamon na ng nakaraang panahon
ang lahat ng dahilan
upang kayo ay lumingon,
kahit man lang tantiyahin kung hanggang saan
na kayo naliyo’t nakalayo
mula sa silid na ito.

Sapagkat ang lahat-lahat
ay binalot na ng iba’t ibang anyo ng alat:
dinildil na asin, tinunaw na kandila, nanigas na luha, sinalikop na butlig ng pawis, mumo ng kaning panis
Pati ang mga baluti’t balat ng mga nangahas
pang isalba ang kakarampot nilang natitira –
ilang kasulata’t dokumento, manuskrito ng tula, matatandang aklat, damit, retrato, rekuwerdo, panaginip, alagang aso.
Sinaklot na silang lahat at saka binilad
sa tanghaling-tapat upang makita
kung paano lapnusin ng tag-araw
ang bawat isang talipandas sa alaala.

Ito lamang ang tiyak
naglaho na ang lahat-lahat,
mismong ang silid na ito ay mawawala
ilang saglit pa.

Huwag kayong lilingon
Sapagkat hindi ito maglalaho ayon sa inaasahan:
pagbubukbok ng inanay na dingding,
paghila ng grabedad sa mga agiw,
kasabay ng pinagsabitan nitong butas-
butas na kisame at pagguho ng lahat
sa pagsabog ng alabok. Hindi.

Maglalaho ito na parang wala
na ito sa simula pa lamang,
tulad ng dati o wala lang talaga
ayon sa nakasanayan,
hindi inalala, hindi rin kinaligta,
at hindi mag-iiwan ng bakas,
kahit ako,
ay dadalhin ng Sandali,
isang malakas na bigwas ng hangin,
at mawawalang parang bula.

Hindi nagpaalala, at hindi nagpakaligta.

Ang Mahimalang Oras

2006-08-09T20:54:00.000-07:00

Kung mamarapatin mo,
Hayaan mong ibulid kita sa panganib.

Dito sa tapat ng madilim at lumang hagdanan.

Walang nakakakita sa iyo rito
bukod sa akin,
na nakatanghod sa iyong likod,
at ang aking mga matang
nakasabit sa nilumot at agiwing dingding.

Huwag kang matakot:
Itutulak kita sa kapahamakan.

Ilagay mo ang dulo ng iyong talampakan
at ang buong bigat ng iyong katawan
sa bingit ng rurok na palapag –
ang ituktok na laging marupok.
(ang unang puwersa ng hilakbot ay Balanse)

Huwag kang humawak sa balustre,
hindi ligtas para sa iyo
ang masanay sa pagkapit nang mahigpit
sa saklolo, lalo na sa mga lugar
at pagkakataong tulad nito.

Humanda ka, sapagkat kapag sinabi kong
ihakbang mo ang iyong kanang paa,
mag-uumpisa kang pumanaog
dahan-dahan sa takdang bilang
ng ingit ng kahoy (ang tugon ng hagdanan

sa mga di-inimbitahang bisita), uulan ang mga butil

ng kahoy sa bigat ng iyong bawat yabag

(mga buhaghag na mumo ng anay), aalimbukay ang alikabok,

yayakap sa iyong sapatos (ang tanda ng takot),

tatawid ang ipis nang mabilis na mabilis

(upang subukan kang matapilok sa gulat)

bago mo pa mang maisipang pahalikan sila sa iyong suwelas

at hahaplusin ng agiw at sapot (ng ligaw

na gagamba) ang iyong batok.

Sa dulo, nakaabang ang pusa,
nagmamatyag, naghihintay sa iyong mga huling hakbang.
Ang babati sa iyong katapusan.
Masdan mo ang kanyang mata –
ang nakamamasid ng lahat.

Ngayon mo lingunin ang iyong simula
ang nag-anyaya:
titigan mo ako, mata sa mata,
at saka mo sabihin kung –

iniadya nga kita sa lahat ng masasama.

Ang Sepulturero:

2006-08-09T20:53:00.000-07:00

Marahil, ito ang kabuuan ng salitang Gaspang:

Hindi mainit na buhanging hinaharot ng talampakan,
Hindi natisod ng ngipin sa nginunguyang kanin na ligaw na bato,
Hindi matandang pahina sa kislot ng nilawayang hintuturo,
Hindi kirot ng ugat sa halikan ng tuhod at munggo,

Kundi ang anim na talampakang lalim ng salitang Gaspang,
habang isang dipang lawak lamang
o hindi pa nga, basta’t magkakasya kung nakahiga/hilata.
Masikip na masikip
ang gaspang ngunit malalim na malalim rin.

Sa katunayan, ang gaspang ay basa’t malagkit
ngunit nakapupuwing. Halimbawa, ang basang lupa
sa gilid ng iyong mata ay magmumuta
bilang huling bahagi ng pagkabulag.
Ang panis na putik sa sulok ng bibig,
at nababasag na uhaw sa tuyong labi:
nabubulok ang gaspang sa kawalang-tinig.

Ang Gaspang ay hamog sa madaling-araw,
uod sa singit, langgam sa batok, amag sa pisngi,
alakdan sa hita, alipunga sa paa, napupunit na seda.

Ang Gaspang ay graba, semento, marmol, aspalto, buhangin,
nunal, pantal, butlig, buto, buwan at bituin.

Ang Gaspang ay agnas, tunaw, gunaw, tag-araw,
taglamig, panahon at pagkakataon.

Ang Gaspang ay ang itinutulak pataas na tablang natabunan.

Ang Gaspang ay ang pumuslit na liwanag sa hamba ng pintuan.

Ang Gaspang ay ang bumabati sa distiyero’t manlalakbay.

Ang Gaspang ay ang pakiramdam ng talampakan
sa unang paghubad ng sapatos, pagtaas ng manggas,
paghukot at paghugot sa mga ugat
sa ilalim ng lawak ng balat ng lupa.

Icarus

2006-01-31T07:12:00.001-08:00

Kunsakaling mapagdesisyunang
magpatangay sa pagpapailanlang,
hayaan munang timbangin
ng tiimbagang kong kamao
ang takdang bigat ng iyong puso -
itong puwersang umaangkin sa atin
sa dibdib ng matandang mundo ,
itong itinanim na magneto
sa sentro de grabedad ng bawat tao.

Sapagkat
bago ang lahat
bago ang tayog at taas
ang layo at lawak
bago ang lahat ng naisulat
tungkol sa maaring masukat
ng kalawakan ng pagdalumat,
narito't naririto na
ang pangangarap ng mga pakpak
at ang tawag ng paglipad.

Kaya sa sandaling ito,
hayaang maganap ang nakatakda't nararapat:

Hubdin sa katawan ang iyong saplot at dala-dala.
Hanguin ang hangin sa iyong hininga.
Hamunin ang halina ng lupa sa paa.
At damhin ang pakiramdam nitong hiwaga.

Buksan ang iyong dibdib
upang maiukit ng aking mga kuko
ang mga hiwa kung saan itatanim ko
ang mga unang balahibo.
Gugurlisan ko mula sa minapang balat,
laman at buto ang lugar
kung saan dudukutin ang iyong puso.

Saka mo ito titigan:
buhay na buhay na bato,
umaalagwa pa sa kapit ng aking kamao.

Pagmamasdan mo rin ang butas sa iyong dibdib,
ang kawalan ng lahat ng bigat ng daigdig,
ang pagsaklot ng sikretong pusod ng tao sa lupa,
ang tuluyang pagsaklot ng nilalang sa kanyang Ina.
Sapagkat mula sa likod ng pinaghugutan
ay ang pamumukadkad ng pakpak
at ang hampos ng hambog ng unang pagaspas.

Mula rito, maaari ka nang maglayag -
pataas nang pataas -
hanggang maiwan na lamang sa aking tanaw
ang bakas ng iyong huling kislap.

Kunsakali namang mapagdesisyunan
bumalik sa dating anyo,
lumapag sa lupa
at muling magkatawang-tao,
mangyari't kinakailangang
yakapin mo ang apoy,
nakawi't iuwi ang araw sa langit,
saka ko lamang ibabalik ang iyong puso
bilang tanging kapalit.

Subterranean

2005-10-19T07:36:00.000-07:00

Eric Gamalinda
salin ni Carlos Piocos III

Hayaan mong sabihin kong
alam ko ang pangalan ng lahat
at papangalanan ko yaong hindi ko alam:
dukha, naufragio, talinghaga.
Katulad ng musmos na may dibdib
na walang takot sa muwang at pusok
Iniibig ko ang labis na Alindog
Hindi sapat ang liwanag
sa kulimlim ng aking daigdig
Hindi sapat ang puwang para sa pag-ibig

Ikinatatakot kong maaring wala nang magtagal pa
para patunayan ang matagal ko nang hinala:
na ang langit ay isa lamang lamad
sa loob ng bungo ng anghel,
ang mga puno'y nag-uusap pagsapit ng dilim,
ang yelo ay tubig na pinatahan ng lamig,
minamanmanan tayo ng sanggol mula sa sinapupunan.

Ikinababahala ko ang pagluluksong-
lubid ng bata sa kanto, ang babae
sa tren na may bungkos ng bulaklak sa buhok,
ang lalaking ang buong Gunita ay yaong
nasa wikang Kastila. Higit kong ikinatatakot
ay ang mawalan ng malay kapag natutulog,
at sa aking paghimbing, tatanda ako’t makaliligta
kung paano minsan ako'y pinagdamutan
ng pagnanasa ng antok at katinuan

At tulad ng mga Kapanahunan,
sila ay mamamatay,
at ako ay mamamatay,
at ikaw ay mamamatay rin.
Walang nakasisigurado kung sino ang unang yayao
at ito ang sanhi
ng lahat ng aking lunggati

Flash Photography

2005-09-28T02:47:00.000-07:00

Eric Gamalinda
salin ni Carlos Piocos III

Matagal na, ngunit maaring
isa ito sa mga nangamatay
sa kidlat: madaling mahinuha
kung paano napunit ang langit
na parang lamat sa bumbunan
ng nabitawang bungo. Tanging ang nakikita
lamang ang nalalaman.

Ipagpalagay na lamang na iyon
ay isang agos kontra sa pangkaraniwang
daluyong ng pang-araw-araw. Isang
batis ng yumao nang himala,
hindi sinasadya at walang saysay
sa kasalukuyan, isang daigdig na umiinog
sa pamahiin, sa salimuot.

Pinipili lamang ang nais alalahanin.
Walang pag-ibig sa paggunita,
kundi pagkatupok sa liwanag
mula sa pagkalunod sa dilim
at pagkalulong sa nakalalason.
Maaring retrato ng
di gumagalaw, imortal, imoral.

O mas nakababalam, na parang sinasabi
na lahat ng ating nawala
ay mananatiling nawawala,
at ang litrato ay isang paraan lamang
ng hindi paghahanap,
at ang tanging pag-asa ay ang lente,

itong aparatong walang pakialam,
ay makagagawa ng paraan
upang mapalitan ang lahat ng liwanag
mula sa mga nagpakahulugan
sa mga itinatago nating takipsilim,

at ang paningin
ang tanging hindi nakapapansin sa lagim

ng katotohanang tayo ay nag-iisa,
na ang mundo ay nakakaligta.
At sa huli, hindi gunita kundi pangungulila
ang aangkin sa lahat,
at bilang kabayaran,
pumupuslit tayo ng alaala
para sa lahat ng nawala’t lumisan.

Miguel

2005-08-11T08:53:00.000-07:00

Ngayong tag-araw
natuto tayong magmahal
sa mga bagay na simple, musmos
at pangkaraniwan na sa pangkaraniwan.

Tulad ng pagtunaw sa dilim ng ating mga katawan.
(mula solido patungong anino)

Tulad ng paglambong ng lambot ng hamog sa parang.
(at ang unang pag-usal ng pag-ibig sa tunog ng pangalan)

Tulad ng pagtalunton ng konstelasyong Orion
sa madilim na bubong na maabot lamang
ng pagtingala't pagbibilang ng kisap ng matang-langit.
(mga bituin sa yerong binutas ng sanlaksang titig)

Ngayong tag-araw
ang unang pagtuklas
sa pagbalikwas ng mga batas
ng pangkaraniwan na sa pangkaraniwan.

Ang unang paggagap sa mga simbolo't sagisag,
na hindi maangkin ng anumang salita,
na hindi mapapangalanan ng anumang kataga,

Kung saan mananatiling nasa dulo ng umid
na dila ang unang linya ng tula,

at sa pagitan ng saglit
ng buntong hininga at halik
at bugso ng mga subersibong mata,
ang lahat ay nagiging makata
ng mumunti't pangkaraniwang daigdig.

Ngayong tag-araw,
naiwan ko ang kalahati ng tula
at ang titulo ng akda
sa iyong bibig.

Markus

2005-06-29T08:21:00.000-07:00

(*Yung huling linya ng tula: pag-ibig, pag-ibig, pag-ibig, ay mula sa huling linya ng tula ni Romula Baquiran na "Tatlong Hiling" sa aklat na Onyx)

Ang mga susunod na tagpo
ay maari lamang makita
sa iyong pagpikit.
Ganito, ipagpalagay mong
may isang labing tikom
na lumulutang sa isang basong tubig.

Tunghayan ang himala
sa pagbuka ng mahiwagang bibig.
Tignan ang garalgal ng lalamunan
mula sa ilalim ng lalagyan,
ang piyok ng rabaw sa bawat kilapsaw,
ang lunok ng ngalangalang lumalangoy sa laway.
Masdan kung paano ipinagkakasya
ang lahat ng iyong hiling sa isang baso:
isang bibig sa isang dangkal na likido -
hindi umaapaw at hindi napupuno.

Ilublob mo ang iyong daliri sa tubig
at haluin ang timpla ng panaginip.
Haluin nang haluin hanggang magbuhol ang dila
sa sarili nitong bibig, hanggang malunod ang labi
sa sarili nitong halik.

Ipagpalagay mong
may isang basong tubig sa iyong harapan:
isang bibig na lumulutang,
isang pares ng labi,
dila, ngipin, gilagid,
ngalangala at lalamunan.

Ipagpalagay mong
maaaring maangkin sa pag-inom
ang isang tinig -
umaalingawngaw paulit-ulit:
pag-ibig, pag-ibig, pag-ibig*.

Abstract

2005-05-14T05:09:00.000-07:00

Palagay ko, kailangan nang maisakongkreto itong thesis na ito. Pagkatapos ng limang araw na nalalabi sa opisina nang Collegian (matapos ng halos apat na taon na paglagi sa opisina), palagay ko mauupuan ko na siya finally. Hahaha, magandang virtual memory space talaga ang blog na ito... sabihin na nating wala na akong index card for biblio work, hehehe.

Basically, nag-umpisa ang pag-iisip ko sa thesis mula sa katanungan sa isang Edel Garcellano class: Ikaw (addressing the whole class), gusto mo ba talaga itong Sky Rose (referring to a short story in Moog, anthology of narratives mula sa sites ng protractive war na wine-wage sa countryside)? Do you find it literary? Tinanong ni Edel ito habang nakangiti, parang devil's advocate. Kaya naging cautious at defensive na naman ako, parang nautal at hindi makapagsalita. Katulad ng marami pang intellectual debates na inuumpisahan ni Sir Garce sa class, isa ito sa alam mong hinuhubdan ka niya bilang isang struggling peti-b activist, o at least, Marxist-leaning na estudyante ng CL para lang madiskubre mo na – ha! alam mo bang marami kang maling assumptions!

Hindi ako nakasagot noon. Bagamat may konting, oo, natatakot akong ma-expose, napaisip rin ako. Hindi naman puwedeng automatic ang relationship ng ating literary at cultural appreciation, dahil lang sa pinili nating pulitika. After all, malaking bahagi ng buhay natin bilang peti-b ay hinubog ng napakalawak-salimuot na capitalist mode of production (socio-politico-economic-etcera). So paano iyon, ‘pag sinabi mong oo, gustung-gusto ko iyang akdang iyan, parang sinabi mo na rin na naging instantaneous ang Maoist remoulding ng isang Peti-B para sa iyo, ikaw na nalubog sa isang uri ng high Literature, na sobrang bilis ang naging proseso ng pagbabago ng iyong panlasa, aktitud, etcera, na at this point, fully appreciative ka na agad sa mga ganitong gawa. (Parang naalala ko ang isang nakakatatawang sambit ng kaibigan ko habang nag-iinuman, (take note, nag-iinuman kami nito ng tequila, tapos dalawang malaking pitsel ng Gin, in a decadent mode kasi naka-dubee yung iba, tapos tinakpan namin ng red plastic wrapping yung fluorescent light at malakas yung background inuman OST na Bjork Vespertine album), chummy question: What makes you get up in the morning? Tapos ang sagot niya: the revolution. Walang patumaga, walang buntong-hininga. Simpleng-simple, parang ang dali ng formulation. Parang may formula: What is the x that correspond to the y that will result to the z? Kumusta naman iyon?

Palagay ko lang noon, nung tinanong kami ni Edel sa class, mahirap talaga, lalo na sa atin ang igagap ang mga ganitong simpleng assertion. Ano gusto mo ba talaga o hindi? Napakasimple lang naman ng tanong. Categorical ang sagot. Dalawa lang, oo o hindi. Pero napakaraming gray areas nun, nasa isip ko. Pero simple lang naman iyon siya. Gusto mo ba talaga?

Parang ganito: iyong mga paboritong artists ni Marx na si Bach at Beethoven ay ginamit ng Nazi soldiers sa mga torture camps noong panahon ng Hitlerian purgings. Nilunod ng Moonlight Sonata ang mga sigaw ng sinu-suffocate na mga bata’t babae sa mga gas chamber.

Huh, ang laking dilemma ito, sabi ni Teodor Adorno sa Art after Auschwitz! Ang paliwanag niya, nasa proseso ng double negation, denegation, ang aesthetic. Actually, ang lahat, bilang kanyang interpellation ng dialectics. Oo, provisional at temporal nga siya, ang truth or the establishment of the truth (hindi ito postmod, pluralist kasi wala naman polyTruths, though wala namang (mono)Truth, kailangan lang talagang i-root sa objective conditions ang ating reality, though napaka-general ng philosophical assumption na ito). So kung ayon nga kay Adorno, kung nasa temporal points ang lahat, nasa proseso ng negation ng isang bagay/katotohanan/realidad na dati nang napabulaanan. Kaya nga sinabihang pessimist si Adorno, kasi naman, kailan nga ba nagkakaroon ng negotiation (hehehe, mahirap iyon baka naman kasi maging haggard interpretation ito ng Gramscian na mediated, negotiated rev, yung compromise and surrender to the state, kumusta naman ang mga RJs?). Pero ang tanong, sa lahat ng provisionality ng order of truth (or provisionalities ng orders and truths), kailan nagkakaroon ng affirmation, kahit temporary muna. In light of double negation, kailan sasabihing maganda aesthetically and politically ang gawang pang-kultura. Sa kiskisang ito, o kontradiksyong ito, kailan natin ire-resolve na ang kinakailangan ngang inegate ang ating standards of good writing at sabihing, may problema diyan? Though mahirap itong gawin, mahirap din naman i-dismiss ang discussion ng aesthetics na palagian na lamang nasa void of provisions, na palagian lamang ninenegate katulad ng signal ng closure ng naging essay ni Adorno. Ang balak ko lang naman gawin, mag-depart from Adorno, at iexplore pa ang isyu kung saan natin hinuhugot ang aesthetics at basically, kung paano siya nahuhubog.

Ang eksplanasyon ni J. Neil Garcia rito, sa kanyang Postcoloniality and the Filipino Poetics introduction, the literary aesthetic ay textual performance ng ating essential fascistic tendencies: tanggalin ang mga pangit sa ating mata, kumbaga, sa logic ng fetishism sa language of poetry, gagamitin mo ang salitang petite sa tula instead of short, katulad ng malawakang pagpaslang ng mga Hudyo, mga bakla, mga handicap at mga matatanda. Parang ganito: pangit sa mata ni Hitler ang mga Jewish, katulad ng pangit sa tula ang salitang “balbal” kapag nasa formalist mode tayo sa isang Rio Alma’s LIRA lecture.

Hehehe siyempre, may elitist posturing na agad sa ganitong imposition sa isang poetry class (at siyempre exposed na agad ang political inclination, background of education ni Garcia rito, bilang USTe dati, na trained ni Dimalanta ang poetics at sumama sa neoliberal fold ng UP literary powerbloc/publishers na sina Jing Hidalgo, Jimmy Abad, Preachy Legasto, Butch Dalisay, etc.), na you can never be too crass in poetry, unless may evidence sa text mo na kinakailangan ng such poetic license (ergo Villa, Tinio, Lacaba, Jun Cruz Reyes, etc. siyempre new crit assertion naman ito, na ginagamit ko lang to explain some points).

Pero malabo naman iyon, ganoon ba ang concept ng aesthetic, it can transcend all class. Na parang automatically nihilist ang lahat ng tao, ang academic poet na si Garcia at ang basurero ng FC, ay resolbado sa puntong maganda ang poetics ni Krip Yuson at pangit ang poetics ng ilan sa estudyante ni Garcia na maaring bigyan niya ng dos sa grade dahil wala siya nakikitang promise sa kanilang panulaan. As if, resolbado tayong lahat sa kung ano ang maganda at pangit kasi, katulad ng justification ng Hitlerian raison d’ etre of Fascism, ay pasista tayong lahat. Essentially, fascistic ang aesthetic, at since lahat tayo ay may inherent concept almost universal set of standrads, hence fascists tayong lahat.

Bagamat mapapaisip ka, problematic ang ipinose ni Garcia. Pero siyempre, may pinanggagalingan ito. Problematic – actually, napakalaking problema na nito.

Kung mali ito, saan natin ia-attribute ang aethetic? Ang imagination? O ang literary imagination? Ang cultural production at literary appreciation at large? Paano ito ire-resolve? Hindi naman pwedeng sabihing mahirap lang talagang idiscuss ang politics ng aesthetic, ang desire, ang imagination, ang kagustuhan mo sa Zero Gravity ni Eric Gamalinda (kung saan, sinasabi niyang surrender to the global flux of warm body exports sa mandate ng capital, rejection of all rooting and political location) kahit na anti-glob, anti-impe ka. Hindi naman basta um-oo na lang tayo kay John Berger na sinasabing, oo, talagang mahirap lang talaga ito, hindi basta-bastang nagiging ideological weapon ang literature o kahit na anong cultural production for that manner, “But the influence of their work cannot be determined, either by the artist or by a political commissar in advance. And it is here that we can see that to compare a work of imagination with a weapon is to resort to a dangerous and far-fetched metaphor.” Actually, paglilinaw lang naman ito, so paano na natin muling babasahin ang Sky Rose? Puwede na bang i-dismiss yan na since ganyan ang emergent mode of writing na political ang pangunahing sinasapol ng ganitong akda, maganda na siya. Maaring totoo, pangunahin ang pulitika sa akdang nasabi, katulad sa pagbabasa ng kahit na anong teksto, ngunit dapat bang makupot na lang sa ganitong diskusyon ang mga akda, lalo na sa kung paano ito binabasa sa akademya (na sa isang pagtingin, ay oo, parang dismissal lang ng mga intellectuals dahil hindi naman talaga napapasok ang diskusyon sa mode of writing ng mga ganitong uri ng panulat.)? After all, mahirap maintindihan ang mga akda sa Moog, Ulos, Libe o kahit anupamang mode of writing ng emergent literature na ibang-iba ang presentasyon o organisasyon ng teksto (ng plot, ng language ng kung anu-ano pa) kung lagi na lang natin itong ididismiss sa ganoong interpellation. Palagay ko, self-reflexive ang pagbabasa natin sa lahat ng akda, at mas mahirap balikwasin yung bagay na internal, mga hindi pa masyadong ina-address na usapin sa pagbabasa ng UP o ng akademya ng Pilipinas at large sa emergent literature, sa puntong ito, ang tinutukoy ni Gelacio Guillermo na new mass art and literature.

U-oo na lang ba tayo kay P.N. Abinales sa kanyang pangbabalahura sa OPRS sa kanyang bagong libro, bilang isang imposition sa what is supposedly a natural sexual/libinal impulse, na kapag rebolusyonaryo ka, automatic na ayaw mo na agad, o na-impose na sayo ng partidistang panulaan na balewalain ang poetics ng mga reactionaries. Paano na ngayon iyon? Ganun na lang bang kadali iyon. May necessary restrictions ba talaga sa literary production ng emergent literature (referring to NPA writings, to Moog) katulad ng ini-imply ni Abinales. Haaaay…

Sabihin lang na bagamat tama ang proposal ni Gelacio Guillermo sa New Mass Art and Literature, paano naman iyon magmamaterialize? Ay mali, oo, nagmamaterialize pala ang mga ito, pero sa explanation naman, by theory, sa kung paano siya itinuturo sa academe, na nagiging token special issues class lang naman talaga sa mga CL 110 o CL 198, na pulitika kasi ang pangunahin kaya ganito ito naisulat? Ganun ba talaga iyon?

So paano ang istruktura na balak kong tuhugin sa exploration ng mga nabuksan kong mga tanong:

1. Siguro, bilang isang academic thesis, magbabalbal muna sa umpisa (o ang buong struktura ay isa thesis production, in a way, ay isang textual performance ng pagsasalsal), pag-usapan ang concept ng plaisir ni Barthes, mula sa pagbubuo ng mga Freudian assumption on desire, at Lacanian theories on reception at pagpoproseso sa desire, dito puwedeng pumasok ang medyo contemporary treatise ni Zizek na ang aesthetic bilang transference ng Superego which is Capital.

2. Na katulad ni J. Neil, maaring nakukulong pa rin tayo sa ganitong mode of reading, na ang aesthetic natin, na ang ating concept ng good writing ay hindi pa rin papatok sa Moog writings kasi nasa capitalist mode of readings pa rin tayo. So saan tayo mag-uumpisa? Hehehe, May malaking Gap dito. Maaring exploration sa kung paano ang reconfiguration ng libidinal imposition sa textual aesthetic mula diktat ng capital. Neferti Tadiar’s new book might help, pero naghahanap pa rin ako ng marami pang libro.

3. So dun sisentro sa mga binuksang theoretical formulations ni Jameson, mula sa Political Unconscious hanggang sa concept ng political desire. Paano ba ito hinuhubog? So mula dun, tatalon sa subversion ng desire bilang sagot sa misleading explanation ng OPRS ni Abinales. So mas maraming magulong explanation dito. Maraming documents na pwede kong gamitin dito. Mas maraming assumptions na pinresent ni E. San Juan Jr. sa kanyang essays on subversion of desire na maaring either iexpound o i-challenge.

4. At paano ngayon nito pinapaliwanag ang formalist points ng literary construction ng mga akda sa Moog. Paano ito magugustuhan, siguro mahirap pa ang diskusyon niyon sa nakikita ko, kaya mas pagbubukas siya ng marami pang interrogation sa formal elements ng isang highly-political na mga akda. Hindi naman natin pwedeng ibinbin na panget lang talaga ang mga akdang ito, formalistically, kasi political naman ang pangunahin, (though totoo iyon sa ilang provisional moments, mali naman sa palagay ko ang assumption na ito).

Ayun. Balak ko dun mag-umpisa. At katulad ng lahat ng kabalintunaan ng post na ito, abstract pa rin siya, hanggang sa huli. Shet!

Archive ko ito

2005-04-15T12:25:00.000-07:00

Ito ay isang blog na hindi ko ipina-link kahit sa mga pinakamalalapit kong kaibigan. Dalawang tao lang ang nakakaalam nitong blog na ito (yun yung balak ko kaya lang may nag-link na isa sa kanila na binura na rin naman niya nung ni-reformat niya yung kanyang blog. pero wala namang kaso sa akin).

Diary sana ang unang purpose ng blog na ito. Kaya lang, sa ilang beses na pagkasira ng aking PC sa Laguna at sa mga nawawala kong ilan pang mahahalagang dokumento (tula, ilang short essays, critical papers para sa acads ko), napagdesisyunan kong i-post lahat ng mga puwede ko pang isalba sa blog na ito para may back-up kapag nagkanda-leche-leche ang buhay. Kasi, mas malamang sa malamang, hindi masisira iyong mga files ko dito. Hindi ko rin aksidenteng mabubura sa draft folder ko sa aking yahoo account (katulad ng dati ko nang ginagawa) kung saka-sakali.

Marami akong iiwanan ngayon. Kailangan ko nang maglipat-lipat, kasama roon pati pagdadala ng ilang dokumento, mahalaga man o hindi. Ayaw ko sanang mag-iwan ng files, lalo na dito sa Kule, (lalo na dun sa magiging susunod na EIC, hehehe)

Naisip ko nga kung ita-type ko yung tunay kong pangalan sa isang post o hindi. Kaya lang, baka kako may mag-plagiarize, at least dito, (kahit hindi naman ganun kagaganda) maari kong i-claim na akin talaga ang mga akda kasi may pangalan ko. Yung ilan naman dito napa-notarize ko na.

Kaya kung sakaling natunton mo ito, wala na naman siguro akong magagawa. Sige, welkam na lang po at huwag mo na lang ipagsasabi sa iba. Salamat!

Dulang May Iisang Yugto

2005-04-15T12:21:00.000-07:00

kalipunan ng tula ni Carlos Piocos III

Mga Tauhan

2005-04-15T12:20:00.001-07:00

Lukas
Alana
Tobias
Luna
Guiller

Lukas

2005-04-15T12:20:00.000-07:00

Nakita ko kung paano magkatawang-apoy
ang mata at lumuha ng ningas na pulang-pula:
pulang pilik, pulang talukap at pulang irisa.

Sa kagyat ng Kisap, sinalo ng aking palad,
at ng sinisinat kong balat.ang matang-apoy:
Ito ang alamat ng dinadarang na Haplos.

Ang Kasaysayan ng Pag-ibig

ay isang seremonya ng Pagkatupok
sa lahat ng anyo ng apoy,
sa lahat ng uri ng pagkalamukos.

Titigan mong mabuti ang aking mga palad.
Huwag kang matakot:
Sapagkat mula sa abong ito, at sa mga tumakas

na alipato, ako’y muling magkakatawang-tao.

Tobias

2005-04-15T12:19:00.001-07:00

Sabihin mong ikaw ay Bato
Balani at umpisahang likumin
ang iyong mundo mula sa kapangyarihan ng panginurin
ng iyong Halina: alpombrang paningin –
garapa, papel, bakal, buhangin
laway, pawis, gasolina, dugo.
Hayaang mapagkit ng iyong balat
ang nginig ng lahat ng elemento.

Bilugin ang iyong Lawak at Layo
sa Lawas ng kinuyom na palad
na parang mababasag na puso.

Makikipagniig ang Lamig
sa iyong daigdig: solido, kongkreto.
Hindi matitinag ng Init.

Tumitig ka sa malayo: Silaw
(ang Gunaw sa pagkatunaw).
Sa Paltos at Lapnos ng matang-langit,
Hamunin mo ang helios.

Asintahin mo ang Init.

Alana

2005-04-15T12:19:00.000-07:00

Ang mga Walang Bagabag lamang
ang lumilingon sa Balon
na ito upang hipuin kung kasabay ng pintig
ng puso ang tibok ng rabaw ng alon.

Kaya nangahas kang sumilip at tuklasin kung paano
mapupukaw ng garalgal mong tinig
ang nahihimbing nang tubig –
ang galawgaw ng iyong alingawngaw

at ang paghubog ng iyong wangis
sa tunog ng iyong Pangalan.
Parang alimbukay ng mga patay
ang tawag ng pagpapatihulog.

Ang mga Walang Takot lamang
ang tumititig sa Balon
na ito, ang katulad mong hindi nagigimbal
sa tuwing nakikita ang iyong salamisim

na lumulutang sa pagkalunod.

Luna

2005-04-15T12:18:00.000-07:00

Sa gabi lang buhay ang buhok.

Kaya sa iyong pagtulog, itala mo sa bawat hibla
ang iyong panaginip. Sapagkat matagal mo nang
nasusukat ang haba ng gabi
sa balabal ng iyong antok.

Kaya natutunan mo kung paano
ginugupit ang tikwas ng bungang-isip,
at pinapagpag ang balakubak ng madilim
na langit sa pagal mong anit.

Kapag napupuyat, nalaman mo
ang batas ng isandaang pagsusuklay nang nakapikit
hanggang mapatahan ng walanghanggang haplos
ang hilahil ng iyong buhok.

Kapag natakam sa panagimpan,
Natuklasan mo kung paano tataluntunin
ang nilakbay ng iyong pagkahimbing
sa pagtatali ng pusod bilang parusa
sa likot ng kinathang-isip.

Ang tawag mo rito ay Pagpapantay
mula sa pagtutok sa sintido at pagkayod ng ulo.
Ang tamang paghagod pagkalipas ng hangin.
Ang pagtutuwid ng Isip sa atas ng pagbalik-

Balik mula tuktok, pababa
mula sa simula ng pag-usbong
hanggang sa mga nasusukat ng pagtanda –
Ang tamang Pag-antanda.

Ngunit ito ang pakatatandaan na sa iyong pagtulog:
Sanhi ng pagkabulag ang basang buhok.

Guiller

2005-04-15T12:17:00.000-07:00

Nagbabalik sa sinapupunan ng Ina ang lahat
ng inanak. Kaya nagpanikluhod ka at hinalikan
ang pusod ng lupa. Bilang Pagpupugay.

Mula rito natuklasan mo na sa malayo
ay may nagaganap na digma. Los ojos
Rojo: sa Gitna ng mga Pulang Mata

ay isang palukob na Bilog. Isang senyal
ng pangungobkob. Sapat na sa pantas
ang sapantaha. Ngunit para sa iyo,

pulang mandirigma, naisusulat na sa hangin
ang signos ng mga magaganap. Los ojos
cuatros: Apat na Mata para sa Apat

na Sulok. Ang Kahon ng Lahat ng Tao
ay isang Tatsulok – tatlong Persona,
sa gitna ng Unos, may sumusungkit sa Mata

isang sundang na tala. Amoy pulbura.
Apoy sa langit na tanikala,
Ang alimuom ay amoy gasolina.

Nagbabalik sa sinapupunan ng Ina
ang lahat ng inanak ng lupa. Mula sa lahat
ng taong-lupa ang pagpupugay

at ang simula ng pagsusunog.

Kapanahunan

2005-04-15T12:16:00.001-07:00

Ang Kasalukuyang Panahon
Sa panahong ito, pinakamalapit ang distansiya
ng hemispera ng mundo sa araw.
Umaakmang makikipagniig ang araw sa mundo,
habang isang dipa lamang ang layo ng light years.

Humahalik ang langit
sa lahat ng mga bagay na maiinit,
at ang Kalahatan ng mga bagay
ay nadadarang sa katanghalian ng alinsangan.

Ang init ang umpisa ng reaksyon sa lahat ng elemento.
Pinakamaligalig ang mga molekulo
sa mga temperaturang lumalampas ng 37o C,
pumapagkit sa balat ang lagkit
ng Marsoabrilmayo.

sorbetes–
–pawis
– alaala –
– sigarilyo
wax–
– pangarap
– gasolina–

dugo –

May nauupos, may natutunaw, may kumukulo.
May umaalsa at nag-aalsa –
balutan.

Lagi’t laging may tumatakas.
Sa espasyo ng sasampung linggo.

Tagpuan

2005-04-15T12:16:00.000-07:00

Ext.
Nagtitimpi ang lansangan
sa alinsangan ng panahon.
Parang may aalagwang magma
sa mukha ng itim na itim na aspalto.

Sa tapat ng katanghalian, binubungkal ang lupa.
Dinudurog ng mga makina ang bato at buhangin,
tila baliw na naghahanap ng tubig.

Habang ang langit –
ang dilaw-anemikong langit :
Ipinili nitong mawalan ng dugo
at makipagtitigan mula sa kanyang luklukan
sa kapatagan. Tumitig
nang tumitig hanggang matuyot sa init
ng kanyang paningin ang mga tagalupa.
Ganito mahihinog ang kapanahunan,
sa pakikipagtitigan.
Hanggang ang mga bulaklak
ng nabubulok na kabalyero
ay magsipagpalipad-hangin sa kalsada,
bitbit sa pagbulwak ang mga higad
at uod ng pagkabulok.

Mga nag-aabang na uwak
ang mangilan-ngilang tipak ng ulap.
Paminsan-minsang aambon.
Sa gitna ng bantot ng alimuom,
ng alingasaw ng Alinlangan,
may ikakasal na tikbalang.
Kasabay sa pagkakataong ito ang kapanganakan
ng mga Pangalan.
Hihiwalay ang mga pangalan
at magsasakatawang-tao.
Pangalang walang pangngalan,
walang pinanggagalingan.
Bibinyagan ito ng salaysay
at isasaentablado.

Ngunit sa huling tagpuan,
walang matatagpuan.
Ang lahat ay Anonimo-
anino lang at mga pangngalan.

Mga Eksena

2005-04-15T12:14:00.000-07:00

Una, Solilokwe ni Lukas
Pangalawa, si Lukas kay Alana
Pangatlo, si Lukas kay Tobias
Pang-apat, si Lukas kay Luna
Pang-lima, si Lukas kay Guiller

Una, Solilokwe ni Lukas

2005-04-15T12:13:00.000-07:00

(sa Isang Panaginip kasama si Lorca)

Minsan, ako’y nagtaka
bung bakit binabaklas mo
ang mga tadyang na bakal
ng iyong teatro.
Sinagot mo ako ng isang hingal,
At sinabing “Kailangan ko.”

Hindi ko maintindihan.
Gaya ng di ko pagkaunawa sa panunugat
mo ng langit sa talim
ng pesca la luna,
gaya ng pagpako
sa krus ng mga bakla,
gaya ng mga kabayong nagwawala.

Ito ba ang iyong talinhaga?
Nagiging papel ang iyong semento, lapida
at lona, at ginagawa mong biktima
ang iyong mambabasang
pilit huhuli sa iyong mga agila,
uwak, kabayo at mariposa?

“Oo, ito ang aking tanghalan
at bago mo hulihin ang aking metapora,
hayaan munang ang dugo’y maging gasolina,
ang hininga’y maging pulbura
at ang iyong balat ay maging goma,
nang makapaglayag sa layak
ang liyab ng iyong diwa.

At totoo nga.
Dahil tulad ng iyong panata
sa pakikipagniig sa iyong gitara,
sa kahel na langit, at sa lupa,
inukit mo ang iyong katawan
sa ilalim ng giniba mong bulwagan.

Cuando yo me muera
Enterradme con mi guitarra
Bajo la arena.

Cuando yo me muera
Entre los naranjos
Y la hierbabuena.

Cuando yo me muera
Enterradme si queries
En una veleta.

¡Cuando yo me muera![1]

Sa gabing ito, Federico Garcia Lorca,
pinaluluha mo ang mga puno ng naranja.

[1] Memento ni Federico Garcia Lorca

Pangalawa, Si Lukas kay Alana

2005-04-15T12:12:00.000-07:00

Nangingintab ang tulay sa sinag ng buwan.
Sumandal ka sa gilid at sinilip ang ilog –
isang mahabang daluyong ng mga anino.

Sa dulo, ang iyong destinasyon:
isang lalaking nakatayo.
Balot ng itim na maskara ang kanyang mukha,
hawak ng kanang kamay ang punyal,
kumikinang sa dugo ang talim
ng panganib. Sa kaliwang kamay,
isang pugot na ulo.

Sa hudyat ng iyong buntong-hininga
tumakbo ang lalaki sa iyong kinatatayuan.
Sa iyong talampakan, naramdaman mo
ang hangos ng kanyang yabag,
isang nakakabinging hugong ng pangamba.

Tumakbo ka palayo.

Nagsulputan sa tulay ang mga kamay-
aspaltong humuhuli sa kanyang mga paa.
Pinilit mo silang apakan at takasan
makalayo lamang sa lalaki, makalayo lamang
sa sakmal ng saksak at talim ng Takot.
Pinilit mong tumakbo hanggang wala ka nang matakbuhan –
nagsara ang magkabilang-dulo ng tulay.

Paglingon, agad sinalubong ng iyong tiyan
ang tulos ng lalaki. Nakita mong bumulwak
sa iyong puson ang pulang-pulang dugo,
namanhid ka sa dami ng dugong
maaring tumakas sa iyong katawan.

At nang mapatakan ng iyong dugo ang tulay,
unti-unting nangagbitak ang kongkreto,
nangagdurog ang mga semento,
natunaw ang aspalto, at naagnas at nagkalasog-
lasog ang mga malalaking bakal at matitigas na bato.

Tuluyan nang bumagsak ang tulay,
kasama ang marahang pag-imbulog
ng iyong duguang katawan. Kasabay ng paglutang
ng punyal at pugot na ulo.
Napakatagal ng unang dampi ng mabatong ilog ng anino.

Pangatlo, Si Lukas kay Tobias

2005-04-15T12:07:00.000-07:00

Sa isang sulok, natuto
kang umibig sa isang bato.

Dinampot mo ang iyong sinusuyo
at pinakiramdaman kung ito'y titibok
sa iyong pagbulong.
Gaya ng inaasahan, hindi kumibot ang bato
sa iyong pagkakahawak.

Ikinuyom mo ang iyong palad
bilang isang pagyakap.
Malamig ang lawas ng iyong iniibig.
Kaya sinubukan mo itong idarang sa iyong dibdib.
Sa kauna-unahang pagkakataon,
nagkaroon ng puso ang tagalupa.
Isang pusong walang kinikilalang pintig.

Naglakad-lakad ka,
Inilibot ang iyong bagong puso
at ipinamalas rito ang lahat ng mga bagay
na hindi sakop ng dati nitong panginurin.

Ngunit hindi natitinag ang bato.
Ang bato ay bato sa lahat ng panahon.

Muli mo itong dinukot,
at sa diin ng iyong kapit,
sinubukan mo itong madurog.

Tumingin ka sa orisonte ng dapithapon.
Magdidilim na, kailangan mo nang umuwi.

Sa halinhinang poot at pag-ibig,
lunggati at ligalig, ipinukol mo
ang lahat ng iyong inibig sa langit.

Pang-apat, Si Lukas kay Luna

2005-04-15T12:06:00.000-07:00

Nakasabit ka, sambit mo,
sa laylayan ng sarili mong palda.

Dito tinitistis ang bait
at sinusukat ng tela
ang tinatastas mong pasensiya.

Kayhaba ng saya mo noon,
sutlang alon sa pulang daluyong.
O, anong banal ng iyong balabal
sa harap ng dambana.
O, anong dalisay
ng pinili mong traje de boda.
Puti kang di pa
nakukula ng panahon.
Ngayon, ano’t naninilaw na
ang iyong kamison?
At ang iyong daster
ay panghawan na ng dusta,
panyong sumasalo sa iyong mga luha.
Paano pa’t balot ka
mula baywang hanggang tuhod,
kung sa sarili mong sahid ka nakatanghod?

Saplot kang humahabi
ng hininga’t ginhawa, hapis at tuwa,
sa loob ng pugad na iyong ginawa.
Adornong nagtatagpi
ng mga bagong damit
sa mga tinitistis mong mga sinulid.

Ngunit di maaring sulsihin
ang sariling suot,
ang sariling disenyong
binuhol na sa limot.

Panglima, Si Lukas kay Guiller

2005-04-15T11:56:00.000-07:00

“For history is not the absence for us. It is a vertigo… we do not see it stretch into our past and calmly take us into tomorrow, but it explodes in us as a compact mass, pushing through a dimension of emptiness where we must with difficulty and pain put it all back together.”
Edouard Glissant in Carribean Discourses

Gaano ka-blangko ang puting papel?
Tanong mo.
Hindi kasing blangko ng palad mo,
Sagot ko.

Hindi puting patlang ng kawalan
ang iyong nakikita,
hanapin ang mga lamat
sa malinis na mukha ng iyong hawak-hawak
at dito’y mababanaag ang mga pilat.
Hindi naghihilom ang mga sugat
sa tuwing tinatalunton ng pagdalumat
ang landas ng mga bitak.

Gusto mong sulatan ang blangkong
papel ng mga anag-ag ng iyong alaala?
Punuin ng kuwento’t tudling
na isinilid sa iyong memorya?
Paano mo uumpisahan
ang iyong talambuhay
na may tumpak na simula
at tatapusin sa siguradong wakas,
gayong hindi mo mahuli
ang mga sandaling maiilap?

Paano mo isusulat ang mga salaysay
kung ang papel na iyong hawak
ay isa nang malawak na dagat,
eternal ang daluyong
ng mga salaysay sa iyong balintataw
inaalon ng pangamba.
Kilapsaw ang mga sandali
sa iyong palad
kisapmatang nawawala.
Hindi mo na magagap
kahit sarili mong istorya.

Gaano ka-blangko ang blangkong papel?
Tanong mo,
sabay lumalagok ng tubig sa baso.
At napuno ng mga labi
Ang isang piraso ng malinis na papel.
Sabik nang magsalita
ang umid nitong dila,
natitigang sa iyong basang tinta.

Hindi kasing-blangko ng mga palad mo.
Sagot ko.
At nakita kong gumatla
ang mga ugat sa iyong noo,
at umapaw ang luhang
kinimkim ng iyong mga mata.

Dito ka magsisimula.
Hindi sa blangkong papel
Kundi sa mapagpalayang gunita.

Stamps of Subversions, Postcards of Protests:

2004-10-14T23:38:00.000-07:00

The Poetics of Letters in Ruth Elynia Mabanglo’s “The Letters of Pinay”

It is now that we must create our own spaces of dissent. For in the constraints of epistemological battlefront, we must learn to fight with the fiercest of signs.

With this in mind, Ruth Elynia Mabanglo’s poems in “The Letters of Pinay” is reread and reshaped from mere confessional correspondences into the subtlest yet sharpest of symbolic subversions. The poems may be deemed as double-edged knife, playing between poetry and epistolary, and from personal narratives into national diasporic allegories.

Mabanglos’ “The Letters of Pinay” is a six-poem collection, which discusses the Filipina migrant experiences in various diasporic spaces: Kuwait, Japan, Singapore, Australia, Hong Kong and Brunei. These poems employed epistolaric devices that enable Mabanglo to draw the contours of complex migratory identities of women labor exports and to catalogue these indexes of experiences as sublimation of Filipinas’ discontent and negotiations in the border space created by transnational transformations.

These poems won the Manila Critics Circle 1990 National Book Award for Poetry and were included in Mabanglo’s later poetry collection Anyaya ng Imperyalista / Invitations of an Imperialist along with translations of Roderick Niro Labrador.

The poetry collection, moreover, is the author’s articulation of her experiences as a diasporic writer and exilic intellectual. Thus, her poems are her conveyance of her postcolonial situation, being an exilic writer and intellectual herself. After being one of the leading women poets writing in Filipino and earning various awards from writing institutions such as Carlos Palanca Awards, Cultural Center of the Philippines, Unyon ng Manunulat sa Pilipinas, Komisyon ng Wikang Filipino, National Commission for Culture and the Arts, she is now a professor at the University of Hawai at Manoa. Her writing fellowships had allowed Mabanglo to travel across United States, Singapore,… and her encounters exposed her to the various faces of Filipina migration inciting her to write and portray the Filipina migrant situation through Pinay as women’s multifaceted representation of repressions in the face of global labor setup.

… (T)he poem(s) can be interpreted as a personal account of a Filipina, woman, and writer in exile/diaspora. Using the invitation and the domestic space where struggle takes place as the dominant metaphorical backdrop, the writer of the poem recognizes her position as one of the numerous “wandering proletariat” (to borrow a term from San Juan) who flocked to the lands of their previous colonizer. (Labrador in Introduction of Invitations, Mabanglo, 1995)

Drawing the Empire:
The Contours of Filipina Migrant Experience

The global landscape had allowed women like Pinay in Mabanglo’s poems not only to enter the international scene through labor and intellectual export, but also to penetrate the complex situation of the diasporic borders of identity. This phenomenon had transformed and remapped the Filipina bodies and its role in the new transnational labor order.

In the early 1900s, the great Ilocano migration created the Manongs of the Filipino Californian farmers and American early industrial period proletariat fold reflected in the stories of Bienvinido Santos, Carlos Bulosan, etc. However, during 1970 to 1980, the formerly male-dominated migration rechanneled its efforts and lure into trapping the women into international labor.

Current statistics show that seven out of ten Filipino migrant workers are women. And the past and incumbent administration had been lionizing the women’s role in the global trade and employment despite increasing incidents of women’s oppression and harassment in workplaces in the foreign lands. Mythicizing the women’s labor, the government lauded the “modern heroics” of these women migrant workers sector by declaring that in 2000, the migrant workers contributed $6.7 billion in the government’s tax remittances. Moreover, the government had instituted centers for women’s skills training such as domestic work tutelage, cultural dancers training and nursing centers, establishing the Filipina warm body exportation.

In this feminization of globalization, the international market exposes women of the Third World, particularly Filipinas, into jobs stereotypically perceived as a woman’s domain of labor such as domestic helpers, nurses, entertainers, etc. The mythicized empowerment of woman collapses as the mother/whore dichotomies of woman (woman as a nurturing and sexual object) is only brought, repackaged, exported, subsumed and consumed in the global market.

Therefore, the invitation of the imperialist (to use Mabanglo’s rhetorics) bares the women’s bodies not just with sole opportunities but its entailing oppression, internationalizing and intensifying the formerly internalized and localized subjugations and commodification of women in the national labor arm.

By being circulated in the transnational space, the Filipina’s body becomes a symptom of these debates. On the one hand, the body becomes a tool for (limited) economic empowerment, placing the Filipina in the non-traditional role of “wage earner” or “head of the family.” On the other hand, the Filipina’s body becomes the very requisite for being positioned in this “new” economic situation. Her supposedly nimble fingers, perfect eyesight, her youth, and her unmarried status all add up to a stereotypical performative body in transnational circuits. Her traditional role as homemakers allows her body to perform similar work outside the home. The body is integrated into the circuits of multinationalisms and transnationalisms, generating a political economy marked by a highly sexualized division of labor. (Tolentino, 3)

Empire Writes Back:
The Epistolary Tradition of Literature, The Epistolary in the Postcolonial Poetics

In the retrospect of the political economy of the current post/neocolonial situation, intellectuals such as Mabanglo would inadvertently find their own spaces for articulation apt in the cataloguing and aestheticizing of their spatial and experiential literary utterance. In Mabanglo’s case, the use of epistolary in her poetry can be deemed not only as an emerging literary aesthetics but also a poetic form historically compounded both in the literary tradition and in the history of the colonizing and decolonizing schemes in the Third World literary scene.

Epistolary writings include letters, diaries and memoirs. Central to this form is the narrative of the personal, may be affective and emotional, tenuous and subjective, confessional and testimonial. The bulk of epistolary writings are in the form of letters and these attributes have allowed writers to employ such device in creating a nonconventional literary works.

Historically, letters have been dialectical tools of both colonization and decolonization projects. As the letter or the very activity of writing letters create spaces not only for correspondences of two people, but also in narrativising what may be interpreted as a personal experiential outline transgressing the historic national narratologies.

Even in the Spanish occupation in the Philippines, letters played a major role in colonizing the natives. One of the first to be considered as an epistolary literature Urbana at Feliza by Modesto De Castro, a Filipino friar, was used as a didactic reading material imposed by the Catholic Church to uphold and ingrain Christianity to the Filipino indios and urge the “people from boondocks” (in San Juan’s terminologies) to allow themselves to be “civilized” and live in the urban centers during the Spanish period.

According to Vicente Rafael in his book Contracting Colonialism, letters in Spanish occupation were also used to spread rumors on revolution and eventually inciting people to take arms against the Spanish regime. The form of open letter in poetry had also been used as a subversive literary pieces by Jose Rizal’s Ultimo Adios, Hermenegildo Flores’ Hibik ng Filipinas sa Inang España, Marcelo H. del Pilar’s Sagot sa España sa Hibik ng Filipinas, and Andres Bonifacio’s Katapusang Hibik ng Filipinas.

And in American period, according to Roland Tolentino in National/Transnational: Subject Formation and Media in and on the Philippines, letters and mailing letters have been very integral in the proliferation of information by the colonial and imperial power.

The United States would also embark on its colonial project with the Philippines as its first experiment in colony building. One of the initial communications institutions established upon conquest was the postal system. Dean C. Worcester, Secretary of Interior of the Philippine Islands (1901-1913) and Franklin’s counterpart as quintessential enlightened colonizer, took pains to report on the innovations undertaken in the Philippine postal system: the expansion of postal routes, pay increases to letter carriers, and the establishment of innovative deliver services.” (Tolentino, 13)

However, while operations of letters had been an oppressive colonial tool, according to Chinua Achebe, it could also be used to answer the colonizers. Achebe used the image of the small posting office in a remote African land as the springboard of dissent of African natives and to spur letters of protests against the colonial dominatrix.

Filipino poets and writers have been using the form of letters and their epistolaric qualities to
render their literary works: the likes of Julian Cruz Balmaceda, Jose Corazon de Jesus, Lope K. Santos, Iñigo Ed Regado, Amado V. Hernandez, Emilio A. Bunag, Florentino T. Collantes, Ildefonso Santos, Alejandro G. Abadilla, Manuel Principe Bautista and Alberto Segismundo Cruz. (Añonuevo, 274).

And within the international labor, letters are important narratives of migratory subjects. As one of the major means of communications of Overseas Contract Worker to their family, the letters provide outlet for Filipino workers to enunciate their diasporic situations and more importantly, their silenced encounters of oppression in their foreign workplace.

It is within this dialectical space and device of letters and letter writing that contemporary female poet Mabanglo would use to resound her resistance against the imperial invitation. Stamped by a subversive voice, posted with protests, “The Letters of Pinay” from six various workplaces of labor export would be the space of Pinay, the multiple authorial persona of the poems to articulate her experiences as a woman migrant worker.

Table of Content(ion)s and Discontents:
The Aesthetics, Content and the Dialectical Hybrid Poetics of the Epistolary in “The Pinay’s Letters”

It is important to analyze the form of epistolary in the poetics of Mabanglo and how such poetic device had allowed the author to expound on the multifarious catalougues of the multiple authorial roles of Pinay, the persona in all six poems.

Using Patricia Arinto’s framework, letters as one of testimonial and epistolary literature, the space of letters offers a counter-hegemonic literary form.

…(T)estimonial literature includes but is not subsumed under oral histories, diaries, letters, memoirs, eyewitness accounts and the like. Central to this narrative is the articulation by traditionally marginalized sectors of society – women, children, indigenous peoples, the poor – of a collective experience of poverty, repression, and subalternity. More importantly, in these narratives people bear witness to their struggle to live with dignity and tranform the power structures that enslave them. (Arinto, 380)

And unlike autobiographical writings which mostly and traditionally foregrounds a persona or an authorial power, a person of high regards and status in society (read: upper to upper middle classes with socio-political, economic and cultural-intellectual capital), these letters, as testimonial narratives focused on the “trash of history speaking.” In their testimonies, they claim for themselves the identity denied them not only as individuals but also as a community” (ibid).

In the six poems of “Letters of Pinay”, the persona take on the role of the “I,” speaking up her experiences in the different foreign workplaces, Kuwait, Japan, Singapore, Australia, Hong Kong and Bruinei. Pinay, as a Filipina migrant worker, is a representative voice, a reference of the repressed working class women sector. The voice that looms from the borders is central in the six poems of Mabanglo. The silenced indexes of her encounters with different masters and their oppression and harassment in their workplaces.

These coming out and speaking out of Pinay offers a nonconventional record of event, “an alternative historiography, (that) attests to the strong desire of the marginalized objects of history to shatter the silence to which they have been relegated and thus become the subjects of history” (Arinto, 381).

Therefore, it is only but apt to analyze Mabanglo’s six poems of “Letters of Pinay” according to the light of a testimony, of epistolary and of poetry. It is but important to study the narratives of Pinay, the formal dynamics of a hybrid form of poetry and epistolary, and how this form had able to encapsulate the voice of Pinay speaking of herself as a Filipina migrant worker, and in the larger scale, a representative and an allegory of the struggles of the women overseas contract workers as a sector.

In “Pinay’s Letters from Kuwait,” Mabanglo portrayed a woman sexually victimized by her Arab master.

How many months ago, how many months,
When the Arabo keyed my womb.
My room is a white niche,
7 I am a skeleton without bones.
My heart hangs among the vines of fear,
Franklin’s face on the dollar, snapped.
How many months ago, how many months,
The Arabo usurped my future.
(Mabanglo, 50)

In these lines, Pinay voices out her experience in the hands of a foreign master. Her haplessness is evident in the fear of Pinay, and her vulnerability (“skeleton without bones”) at the face of oppression. And with economic entrapment of the woman, the image of resounding snap of dollar as a constant reminder of her economic disenfranchisement, Pinay was made to resign with her dreadful fate.

Moreover, the sexual victimization bore its fruit in Pinay’s womb (“From my womb a monument can be pulled/ A baby girl or boy,/ whose lips move silently…), which the persona regarded with derision and contempt (“Like Oedipus, I want to gouge my eyes. Like Judas, to sever my breath. It is the consummation of my sin/To escape the incomparable poverty.”).

It should also be noted that Pinay, here, is consigned to work in Kuwait because of poverty back home. In the lines:

How many months ago, how many months,
My dream set foot on the desert road.
5 A fish on a dry ground,
A plunging kite.

Am I to be blamed?
I intended to examine my opportunities
6 Similar to the rituals of washtubs and frying pans.
To mother, I guaranteed the repair of the crumbling walls,
To my siblings, I promised a bright tomorrow.
(Mabanglo, 50-51)

Such passages from Pinay only reflect the woman’s need to be a new breadwinner of the family, and her migration provides an urgency and a need to work abroad. This lines also demonstrates Pinay’s initial optimism on venturing to Kuwait and the mythicized promise of fulfillment. However, her experiences in Kuwait proved otherwise. (“Now I am pregnant woman persecuted/By foreign laws in foreign soil./ ‘Impure woman’ is my tattoo,/ Giving birth without a husband./ The prison doors await,/ Who will redeem my name?”)

In “Pinay’s Letter from Japan,” Pinay started out narrating her dreams to become a successful singer and entertainer, pursuing her dreams by joining local and national singing contests.

From there it grew in my heart
1 In this fondness I will earn my wages

I began with Eat Bulaga,
2 My cut of the prize too meager for a taxi.
…

My thoughts enveloped by my future fame
In the art of song and dance;
4 I want to reach the pot at the end of the rainbow,
I pray until the break of dawn.
(Mabanglo, 51)

These childish dreams eventually were translated into a need, an economic exigency for Pinay to go to Japan and earn for her family some yen money. However, she is not a “cultural performer” as she believed she would be in Japan, but as a prostitute in Japanese nightclub bars. She talks to her older sister who pushed her to go to Japan and asked the “absent” sister to forgive her from all her misfortunes (“Your sister neither sings nor dances/At the nightclub and disco of the bowlegged singkit./ The truth, the truth, I confess,/ …/ But I am a kalapating-siyudad./ Completely naked, I sit on a bottle./ Ate, I swallow tears and ejaculations,/ I can’t even complain, the guard is too cruel.”

Furthermore, Pinay as a sexual commodity is harassed by her customers (“There are men who prey on flesh, Their nails long when tenaciously buried;”). This is the providence of the persona, in the guise of decency of work in Japan – “cultural performer”, Pinay was fated, deceived and trapped in the international underground sexual economy.

Because of her humiliating experience, she is also desperate to confine this a secret with her sister (“I plead this a secret/ Now what will the neighbors say”). Pinay’s fate in Japan could be summarized in Mabanglo’s lines: “Now I realize the chrysanthemum oppresses/ Wilting your voice and dreams.”

“Pinay’s Letters from Singapore” describes the life of a domestic helper working in Singapore. Here, we can see how the poem illustrates her experiences and tasks in this Asian industrial landscape where First World women starts to abandon their domestic homes and leave it to the Third World women migrant workers.

So I embarked and here I arrived,
Now I mend my burnt wings.
To my foreign employer I surrendered my humanity
Completely yielded all my grief.
I have also experienced true hardship
In a twenty story building.
4 Maid, babysitter, cook and laundrywoman
I have occupied all these positions.
Sixteen hours respite
My whole day’s work,
Whose eyes will not fall?
Whose tongue will not flare?
Indeed it is good there is a bit of time to sleep
At the altar of dreams, there is something I can offer,.
(Mabanglo, 55)

In these lines, we can see how Pinay has been able to fit in all her domestic work in a day. The hardships of Pinay are also silenced when she sleeps, resigning to her unfair labor practices by her employer. In the proceeding lines, she would also claim herself to be a slave (“This is good enough, you tell me/ Even if a slave, there is something I can save.”), and deems it good enough because she can earn dollars to send back home.

The conflict of the home against the foreign workplace is seen and intensified in this poem. An amalgamation of familial nostalgia and economic pressure from home were Pinay’s souvenirs when she went to Singapore. In the lines: “When I left you, I had a wounded smile,/ Yesterday was gloomy and tomorrow is unclear/ But I need to risk/ Even your simple kisses and embraces... “I left with webs of fear/ Escorted by poverty and nameless weariness./ The pain penetrates my mask of courage/ But I need to be freed from the shackles of debts.”

The image of leaving home and the anxiety of departure felt by Filipina women manifest in the starting lines of the poems, as she explicitly illustrate her heavy heart in leaving her family behind. The struggle of Pinay can be seen in a larger scope as a affective and emotive conflict of women migrant sector in their exodus for work. In addition, it had encapsulated the women diasporic experience, the uprooted lower class transported into an alien city, negotiating their struggle of their economic necessities in the Philippines and the unfair labor practices at their foreign workplace.

At the end of the poem, we can see the unfailing spirit of Pinay, as she wishes to integrate herself in a foreign land and subvert her alienation in a city of dehumanized migrant domestic helpers: “I become strong like a city/ Before my mind numbs and my heart hardens.”
Meanwhile, in “Pinay’s Letter from Australia”, the persona is going back to her home after she mishap in Australia. Pinay’s narrative in the poem opens up with the persona nurturing her wounds and bruises she procured from her brutal employer.

I am hollow.
A wound that will leave the hospital.
3 An unattended wound left to pus.
Nameless and without a past, yet I will walk out.
(Mabanglo, 56)

Pinay, then, talks about the harassment she experienced in the workplace which also “happens to others”. (“Emerging from my memory:/ The shadow of cruelty and savagery,/ Bronze hands and frigid heart -- / My skin is badly bruised,/ My murdered sleep no longer comforts me…”)
However, she is restricted on dwelling and talking about this experience. She is resigned to burrow this in secrecy and oblivion. She is not allowed to even speak about it to her family and act as if nothing happen. She has to mask her past, the violence she encountered in Australia, and “apply a smile to (her) decrepit lips”. (“They gave me a new identity --/ Do not look for cut thread./ Nothing happened, nothing happened,/ Imagine that you are almost blind./ )
In the end, Pinay, bruised and wounded, would only have to “cloak (her) hopes” and “remove the bandages one by one.”

“Pinay’s Letter from Hong Kong” resound the theme of sexual harassment and exploitation of domestic helpers in Hong Kong. In the poem, Pinay risked coming to Hong Kong to alleviate her impoverished state. “From a luxuriant fantasy it all commenced,/ I emptied my pockets and gathered my experience.”

She encountered the duplicity of an imperial invitation, the “feigned kindness” of her employer, but “When the night is silent, he rapes (the persona).” This duplicity happens in most migrant women’s experience, where repression subsides within the operations of international labor trade. Such experiences also say that in the international domestic space, where Pinay works in Hong Kong, women are prone to these types of exploitation.

In the end, Pinay is only regretful of pursuing her dreams abroad: “Even the hip’s measure is deficient/ For the emotional pain I bear – listen to me:/ Because I rush to become wealthy, I am pregnant now, without a place to occupy.”

Finally, in the last poem in the collection, “Pinay’s Letters from Brunei, Mabanglo used a middle class persona: “I am a teacher, wife and mother./ A woman – kissed by perfume, powder and silk,/ Intimate with the washtubs, pots, and beds./ Seemingly weary and bored,/ I seek to go abroad.”

Unlike the other Pinay’s, in this poem, Pinay’s exodus to foreign land, is not motivated by her dreams of alleviating her life and her family from poverty, but because of a monotonous fate of domesticity.

I am a teacher, wife and mother.
A woman – weary of being a woman.
Designated by my genitalia
Assigned to the broom, he wash and lullaby
3 Even with a profession and salary.
Always the same routine –
The drudgery spread out in the length
Of the house and school
Of the kitchen and bed.
(Mabanglo, 60)

Her complaint and contemplation of leaving the man that was “always the same man sits at the head of the table”, is translated into a desire to go abroad and pursue her dreams. In the end, she ended her poem with: “This is the answer,/ Leave the man to wash the sheets”. With her social class and her access to the cultural matrix of the foreign workplace, the woman here is confident to leave the man on his own measures and try her fate abroad.

Dissent Sent:
Creating Ruptures through Emergence

Rolando Tolentino, in studying the socio-economic and cultural dynamics of mail-order bride, expounded and established the role of letters in the profligating the commodification of women’s bodies in the transnational underground sexual labor economy. He said that:

“Letters mark exchanges and fulfillment of the promise. Letters conquer distance and at the same time maintain it. Letters (mis)introduce, (mis)inform, (in)formalize, (un)plan, accept and reject; they hail and interpellate. But most of all they promise.” (Tolentino, 11)

These characteristics of letters are present in the poems of “Letters of Pinay.” The promise and its fulfillment lurks is within the narratives of Pinay in all six letter-poems. Pinay is seen as having a mission in her migration, a mission to assuage poverty of her family and pursue economic fulfillment in working abroad. This promise also entails the assurance of well disposition of the persona to the family. Just like letters, the poems attempt to captivate this “promise,” to capture even the affective concern of the authorial persona.

The promise, however, dwells primarily in the persona’s need of fulfillment, ergo a presence of present grievances and discontent. Now that Pinay’s narratives assumed a confessional style of narrative, the poems became the authorial persona’s space of expressing her personal complaints, either in leaving an impoverished life in the Philippines or at the unfair labor practices of their employer in the foreign land. This expression of protests is embedded in the epistolaric attributes of Mabanglo’s poems. For as Pinay became more and more discontented with her stature as a women migrant worker, the “promise” of a good life, the promise of going back and leaving all of these mishaps, become more of an imperative for the still hopeful Filipina overseas worker.

Letters can be seen as a dialectical tool, while it gives a space for speaking out, it also silences the narratives, when the authorial power of the persona/writer of the letters can actually omit details in her indexing of experiences.

In the letter-poems, while Pinay chose to be confessional, most of the lines were bound to be kept in secrecy. These narratives should not be heard. Though the stories of oppression and harassment found their refuge in these poems that assumed a testimonial stance, Pinay warned the reader of the text not to let her close families and neighbor to discover her real situation in the workplace.

Letters are also dialectical in the issue of conquering the space. While it can actually surmount distances, connecting the sender to her family, friends and close relatives through these personal correspondences, it also maintains the distance because the authorial persona is conscious that her stories would be transgressing borders, the author is constantly reminded of the distance, and the implications of this distance (read: alienation as a migrant identity) in the very act of writing.

This is very evident in the poem, especially in “Pinay’s Letter from Singapore”. While the woman expresses her idea of conquest, by venturing to a new international labor scene, she is also conscious of that distance, of Pinay and her family, and that distance constantly prompts her to accept the fate of her “conquest” and transgression of transnational border space. In the same light, the consciousnee of distance is apparent in the authorial persona’s nostalgia of the home. Memories of family, intrinsically entrenched in the verses, prove to be the only impetus of the Filipina migrant workers to go back. Therefore, the dialectical space or distance only intensifies Pinay’s conflict of her home versus her foreign workplace.

Some of the poems have no addressee, the persona seems to have no particular person to send her letters to. This “openness,“ however, implies that the letter-poems need not to be addressed to anyone in particular, using the form of “open letters” as its springboard of confessions and testimonies.

What is also important in these poems is its form. Mabanglo used free verses in the collection, to provide spaces for the stories of women. Analyzing the language Mabanglo employed, even on the level of translations, the author used prosaic styles to maintain the attributes of letter writing. This also reflects Mabanglo’s conscious efforts to capture Pinay’s mostly lower class consciousness, especially, in aestheticizing her/their experiences as migrant workers.

Studying the formal dynamics of “Letters of Pinay”, Mabanglo employed a hybridity in form, where she used the language and device of the epistolary into the poems of Pinay. The letter-poems open up ruptures in the dominant literary standards. By using the epistolary devices of poetry, she had been able to challenge the current poetics and the epistemological balance in her collection.

Amid the landscape of the literary epistemologeme, the subversive subaltern spur disturbances within the constricts of form and create a violence of meanings, opening up ruptures for new space of dissent. Ruth Elynia Mabanglo’s letter-poems may be deemed not only as a hybrid form of epistolary and poetry, but also an entry point for new narratives and new poetics to emerge. And in the light of new themes of oppression and changing struggles of a post/neocolonial intellectual, the poet could only use novel weapons to sever the dictators of language.

Works Cited

Anonuevo, Roberto T., “Mga Saray ng Pananagisag sa Liham ni Pinay, Isang Pagbasa
sa Tula ni Elynia S. Mabanglo,” Hulagway (November 2000) Tomo 2, Blg. 1-4.

Tolentino, Rolando B., “Filipinas in Transnational Space.” National/Transnational:
Subject Formation and Media In and On the Philippines. Quezon City: Ateneo de
Manila University Press, 2001.

Mabanglo, Ruth Elynia S., Anyaya ng Imperyalista. Quezon City: University of the
Philippines Press, 1998.

Arinto, Patricia. “Contour and Content : Testimonial Writings from Women of National
Democratic Front of the Philippines“ Nationalist Literature: A Centennial Forum,
Quezon City: University of the Philippines Press, 1998.

in zero coordinates:

2004-10-14T23:37:00.000-07:00

Diagnosis of the Unconscious: Mapping the Terrain of Memory in Eric Gamalinda’s Zero Gravity

Diasporic intellectuals are, more often than not, theoretically arrested and held accountable for their locations, or to be more politically blunt about it, their positions and positionality. With the boom of postcolonial criticism in literature at the turn of century, writers, artists and intellectuals from the Third World are being made to discuss the various postcolonial concerns of national consciousness, identity, postcolonial locations and dislocations and the collective memory.

Eric Gamalinda, however, wrote his poetry against the grain. One could easily discern from the poems in the collection “Zero Gravity” that disavowal from or the refusal to be grounded. If one of the most pressing affairs of the exilic intellectuals according to Edward Said, is the need to be located, Gamalinda refused such political “entrapment”.

The collection, of course, has that indelible postcolonial mark of the memory discourse, something which has been inevitably articulated by the expatriates and the exilic. However, the politics of remembering, as proposed by Gamalinda, is placed in its most provisional and temporal space-time continuum: something that “you can always walk away” from (Memory is not a Privilege of the Poor, 21).

As what his poems resound, memory functions as history, and in this retrospect, the most ephemeral and transitory are the most scathingly painful. Here the point of view or the narrator travels the conjectures of moments as short-lived history of absences while discussing that void of the Now-Heres constructed along the lines of momentary ruptures:

In Flash Photography, he distinguishes memory from forgetting, that remembering is never liberating, it is a process of returning one’s due: “and the faculty of sight / dispels the terrifying / realization that we are alone, / that the world forgets. / All told, not absence but memory / takes what it can, / and we pay our debts / by remembering completely” (Gamalinda, 68).

In Factory of Souls, memory is a variable which moves in a shifting void (“all memory shifting like continental plates”), that the “history of love” in this old, old world, is but a mere tally of lost victories, of body counts and casualities. In Gamalinda’s perspective, forgetting is the only thing constant in this world: “I supposed we’ve always compelled / to desensitize our failures. My people say, / to go unnoticed, you play dead. I myself / may have chosen to forget a face, a name, / some cruel word uttered carelessly, but not, / after all harm is done, intending any pain. / And many others may have chosen to forget me” (Gamalinda, 66).

What Gamalinda seems to propose in Zero Gravity, is amnesia, where the narrator’s unconscious narrates experiences of forgetting, as if memory lives in the dreamscape, wherein every image, no matter how arresting and painful, exists only in past’s incoherence.

In There are Many Ways of Remembering, Gamalinda reveals the only option of surviving through the memory, and ironically that is through forgetting. In this poem, there seems to be no solace in contemplating, even if it suffices one’s longing to return from the most primitive beginnings, in the end, amnesia and forgetting takes over: “Cry like there’s no end to longing, / El Chato de la Isla, and you / La Sallago, bury my heart where you find it, / and stamp the earth flat / so no one remembers where I’ve been. / As for me, I am farther / than I’ve ever been / yet closer to the source of my beginning, / the primal nectar / and the astonished cry / of the first birds taking wing.”

In Las Ruinas del Corazon, the narrative where the discourse of memory exists in the story of Juana the Mad. In the poem, Juana the Mad’s way of keeping memory is burying it in oblivion, where memory still exists but in the spaces of absence, essentially erased: “because memory moves in orbits / of absence, because she hold her hands out in the rain, / and rain remembers nothing, not even how it became itself” (Gamalinda, 29).

Finally, in Chosen, the narrator clearly suits himself with amnesia: “I could carve my name, a cross / beneath it, the year I am here, and a hundred years later / someone will discover only the emptiness of the act. / In the same way I lose everyone the moment / I meet them, just like the way trumpet’s sad sonata / is always left unfinished, a suite of interruptions. / Or the way the past loses detail, and forgetting / gets easier in time, and we love our incompleteness, / the certainty of absence, of resonant spaces.”

This rejection of the politics of memory, and essentially a postcolonial discourse of memory as an alternative historiography, can be seen in how Gamalinda constructed the memory and forgetting. The individual can choose amnesia over regret, over the things that could hold him back. If memory is an entrapment, as what Gamalinda articulated in most of his poems, then he would rather forget and walk away. This could account for Gamalinda’s refusal to be tracked down. If memory serves as the seminal context of the poet’s perspective, this collection exists in zero coordinates. The deliberate intractability of the poems can be seen in the very rejection of the politics of memory. It seems that the poet’s panacea for the exilic is to forget, as histories could be rejected and erased all together. The nagging questions of the expatriate “Where are you now? Where are you coming back?” seems to be futile issues as postcolonial identity, as histories and historiographies themselves.

In the end, Gamalinda in Enough, regretfully, would wrap up and reduce such pressing issues into such conclusion: “Forgive my happiness, / I have betrayed you all.”

Tryst of Trivialities

2004-10-14T23:35:00.001-07:00

Critique of Rosario Cruz Lucero’s “The Oracle of the One-Eyed Coconut”

Authors are as accountable for truth as historians are. And in the reading of text, literary or otherwise, the writer would always have to defend and answer to his or her reader for the certain notion of “truth” he or she attempts to construct.

It is within this argument that Rosario Cruz Lucero’s “Oracle of the One-Eyed Coconut” challenges the readers, and inadvertently, challenges the text itself. Lucero renders the assassination of Mayor Pedro Soler IV by mystifying and trivializing a journalistic account. Here, Lucero focuses on the narratives of Estrellita, the politician’s helper, his wife Mrs. Soler, his son Peejay, the Parish Priest, and Angela Gaspar, and how these narratives construct and reconstruct versions of the murder account, producing not a story of the murder but of the accumulated remorse of the characters on the death of Soler.

The story opened in Estrellita’s discovery of the oracle, predicting the mayor’s assassination. The blinking of the one-eyed coconut was followed by the series of superstitious signs and premonitions that preempted, and somehow, justified the murder. While the story’s centrality of these premonitions challenge the usual objective narrative of a murder account, it however mystify the crime, trivializing it into a mere issue of the superstitions’ validity. The story not only follows the stream of superstition, it also follows the various confessions and testimonies of the characters which is as tenuous and as unreliable.

Finally, the narrative decenters from the murder and scatters through the back stories of characters, which seems to be irrelevant and illogical at all. This eventually leaves out and completely omits the murder, the only historical fact that the author used in the text.
But since Lucero presented the story in a manner of distortion, the distortion of it all could be the raison d’ etre of the text. The illogical challenges the logical, and eventually becomes the logic of “The Oracle of the One-Eyed Coconut”. However, Lucero cannot get away from such attempts scot-free.

History and literature have always been conceived as separate fields of knowledge production. While one purports to be objective, the other would be and should always be treated as fiction, as a creative artifact of the former.

However, in the story, we can clearly see the dangers of Lucero’s attempts. While much have been said and written about convergence of literature and history in one “convenient” narrative (as what the story could always claim), it could never escape the fact that it was written after the actual Mayor Soler’s assassination in Negros, several years ago.

Nietzsche and Michel Foucault could have justified that “truth” is “fiction”, constructed by the power bloc of epistemological producers. Gabriel Garcia Marquez and the rest of the Latin American magic realist cult could have breezed through such questions of historical distortion because they could always reason out that they have no history to begin with.

However, just like Lucero, since truth is provisional, ergo it is subjected to constant challenges of reading and rereading, they would always have to answer to the readers the provisionality of the “truth” they have constructed. And just like historiography, fiction would always be an alternative history for the readers. The writer, by rendering an actual account, inexorably establishes and reinforces a notion of truth and a notion of history. And when “truth” is this interim, this cryptic, and this mystified, it inevitably turns out to be just as dismissible, history just as irrelevant.

Unless Lucero could justify (which is, of course, she couldn’t since she would be metaphorically dead in the process of academic literary butchering), the text would end up as just one of the story’s “aestheticized” version of the murder account, where the irrational becomes the rationale of the story, where the mysticism and mystery of it all, sans the substance, makes it all beautiful.

For in the end, after all the labyrinths of signs and premonitions, not much had been said about the murder. Not much had been said at all.

S,

2004-10-14T22:49:00.000-07:00

Kabaliwan man siguro talagang maitatawag. Hindi ko alam. Ayaw kong maging melodramatiko. Ayaw ko rin namang magmukhang nagmamataas. Sabi mo kanina, relatibo ang pagbabasa ng sulat. Siguro, ibinibigay ko na sa iyo ang kapangyarihan ng pag-aatas ng kahulugan.
Paano ba ito? Ang corny pero corny talaga. Siguro iniisip ko na lang na sana walang magbago pagkatapos nito.
Naalala ko iyong kinuwento mo sa aking boardmate na nanligaw sa iyo. Hanggang ngayon, umaalingawngaw pa rin sa tainga ko iyong binitawan mong salita tungkol sa ginawa niyang pagsulat sa iyo. Umaalingangaw siya, parang sinesermunan ako na huwag ko nang ituloy ito: Ayaw ko nga, ano, nakakadiri!
Iniisip ko pa rin hanggang ngayon iyong sinabi mo sa akin sa Batangas nung nag-consol tayo. Ang naalala ko, kumukuha ako ng huling tanghalian noon, tapos ang pambungad mo: Alam ko na kung bakit kayo nag-break ni *bleep*. Sabi ko, Bakit?, iritable nang kaunti dahil nung nakaraang gabi mo pa ako kinukulit ng totoong dahilan ng aming pseudo-break-up (dahil hindi naman talaga naging kami). Sabi mo, dahil sa akin, may ngiti. Ganoon lang iyon. Ganoon lang ka-kaswal. Naalala kong sinabi ko sa iyo na hindi iyon totoo. Naalala ko na ilang araw pa, ilang linggo pa, patuloy kong sinasabi sa iyo na hindi iyon totoo. Sana nga hindi na lang naging totoo iyon. Kasi gusto naman talaga kitang maging kaibigan. Gusto kitang makausap habang nagbabiyahe sa Alabang para hindi na ako nakokontentong panoorin ang mabagal na galaw ng bus, pati ng mga tao, sa Cubao.
Ang masama, totoo iyon hanggang ngayon.
Hindi ko alam kung bakit ko ito sinasabi sa iyo. Hindi ko rin alam kung dapat ba talagang sabihin. Naiirita lang kasi ako kasi ilang taon na rin akong sinasagpang ng mga parehong tanong, unti-unting kinakain ang utak ko. Minsan gusto ko nang sabihin sa iyo, dahil ganoon naman akong tao, pero walang lumalabas sa dila ko. Hindi rin naman talaga tamang sabihin ito ngayon dahil sa marami pang mga dahilan. Yung iba alam mo na.
Pero pinapangunahan ako ngayon ng aking mga daliri at wala silang tigil sa pagtipa ng mga titik dito sa puting-puting makinilya.
Siya nga pala, Maraming Unang nakalakip sa liham na ito. Sa maniwala ka o hindi, first time kong sumulat ng ganito ng isang tao. Unang pagtatapat ko rin ito sa isang tao, hindi ko kasi madalas ginagawa iyon. Pero ngayon, kahit alam kong walang pag-asa hindi ko alam kung bakit ko ito ginagawa. Siguro, hindi ko lang alam ang gagawin ko.
Naalala ko pa iyong sinabi mo tungkol sa boardmate mo: Ayaw ko nga, ano, nakakadiri!
Pasensiya na. Sana hindi ka galit. At sana maging magkaibigan pa tayo.

Mr. Sandman,

2004-10-14T22:43:00.000-07:00

This is just our way of wrapping up things. Sans sarcasm, you gave the nicest gift for my birthday. Honesty. For this, I have to say thanks.

First Time

2004-05-11T21:06:00.000-07:00

Sir Rolad used to call me "nene" during the Baguio workshop.

This is my first time.
And I'm so afraid...